لغت و اعراب :
إنّ الذين ؛ « الذين » ؛ اول ، اسم « إنّ » و دوم عطف است بر آن ، اولئك در آيهء بعد خبر آنهاست . نعيم : نعمت فراوان ، مال ، و اضافهء جنّات به آن لاميّه است . دعوى مصدر است به معناى خواندن ، ادعا كردن شىء . تحيّت : دعا ، سلام كردن . أن الحمد للَّه « أن » مخفّفه اسمش ضمير شأن و جمله « الحمد للَّه » خبرش و مجموع آن خبرِ و آخر دعواهم .
تفسير :
[ سرنوشت غافلان و نحوهء هدايت و عاقبت مؤمنان ]
إِنَّ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَ رَضُوا بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِينَ هُمْ عَنْ آيَاتِنَا غَافِلُونَ
آيات چهارگانهء زير بيانى است راجع به دستور « فاعبدوه » كه در آخر آيهء سوم گذشت ، كه سرانجام ردّ و مخالفت ، و عاقبت پذيرش و طاعت چيست ؟
معناى آيه : حقيقت اين است كسانى كه به ملاقات ما اميد ندارند ( يعنى به خاطر آن كه دعوت خدا را نپذيرفته و معاد را منكر شدهاند از آخرت كه ملاقات با خداست نوميد شدهاند ) و به اين زندگى پست دنيا خشنود گشتهاند و دلشان بدان آرام و مطمئن شده ، و كسانى كه از آيات ما غافلاند ، مراد آن كه كسانى كه منكر و معاند توحيدند و نيز كسانى كه به كلّى از آن غافلاند ؛ جواب آن در آيهء بعد است . بايد دانست كه اطلاق « لقاءاللَّه » يعنى ملاقات با خداوند ، بر مرگ و آخرت به اين لحاظ است كه در هر مرحله از انتقال روح به عالم برزخ و از آنجا به عالم قيامت و از آنجا به بهشت يا دوزخ ابدى ، نوعى لقاءاللَّه است ، يعنى مرتبهاى از مشاهدهء جلال و جمال خدا در پيش چشم انسان تجلّى مىكند كه گويى ملاقات نوينى با خداوند حاصل گشته است ، مانند ديدن فرشتگان به مجرد مرگ و در محيط برزخ و گفتگو با آنها ، و مشاهدهء ارواح و اوضاع برزخ ، و مانند شنيدن سخن خداوند در قيامت ، و ظهور انبيا ، و حشر اجساد و ارواح ، و بالاتر از آنها تماميت مظاهر جلال و جمال حق در بهشت و جهنّم كه گويى إِلى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ [ قيامت ، 23 ] است .
أُولئِكَ مَأْوَاهُمُ النَّارُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ
يعنى : آنها هستند كه جايگاهشان پس از پيمودن مراحل برزخى و مواطن مختلف قيامت و پايان كارهاى رستاخيز ، آتش جهنّم است به كيفر و سزاى آنچه از عقايد فاسد و اخلاق رذيله و عملهاى زشت كسب مىكردند .