خداوند به وعدهء حق و ثابت ، وعده داده است . يعنى از نخستين روز توجه تكليف بهبنىآدم اين حكم را به عنوان يكى از اصول عقايد بهوسيلهء همهء پيامبران ابلاغ نموده و در همهء كتابهاى آسمانى به نام يكى از اركان عقايد نگاشته ، و عقل و خرد را نيز بهاستقلال يا با هدايت نقل ، بر آن گواه صادق قرار داده است .
إِنَّهُ يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ
در اين كلام توضيحى است اجمالى از رجوع به خدا و بيانى از نتيجهء رجوع .
معناى آيه : حقيقت اين است كه اوست كه همهء آفريدهها را پديد مىآورد ، سپس بازمىگرداند . يعنى همهء موجودات را از كتم عدم بيرون مىآورد و پس از پايان مدت مقرّر براى وجودش بهسوى خود بازمىگرداند . البته كيفيت پديد آوردن انسان و بازگرداندن او طبق هدايت نقل و قضاوت عقل تا حدى روشن شده ، و اما كيفيت ايجاد ساير موجودات و بازگرداندن آنها بهسوى خود از آيه استفاده نمىشود .
لِيَجْزِىَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بِالْقِسْطِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرَابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَعَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْفُرُونَ
يعنى : بازگرداندن انسان در آخرت بهسوى خود به خاطر اين است كه كسانى را كه ايمان آورده و عملهاى شايسته انجام دادهاند ، بر وفق عدل و قسط پاداش دهد . يا بر طبق عدل و قسطى كه آنها در عقايد و اعمال انجام دادهاند جزا دهد . و اما كسانى كه كفر ورزيدهاند ، آنها را شربت و آشاميدنىاى است از آب جوشان با دماى فوق تصور ، و عذابى است دردناك به سزاى كفرى كه در دنيا مرتكب مىشدند .
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَالْقَمَرَ نُوراً وَقَدَّرَهُ مَنَازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ مَا خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ يُفَصِّلُ الآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ « 5 » إِنَّ فِي اخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ « 6 »
تفسير روان (فارسى) — صفحة 354
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٥٤