لغت و اعراب :
وآخرون عطف است به آخرون در آيهء 102 . أرجأ الأمر : تأخير انداخت كار را . مُرجَون اصلش مُرجئون است كه همزهاش حذف شده ، يعنى تأخيرافتادگان .
[ مشاهدان اعمال ]
تفسير :
وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ
متعلّق خطابِ « اعملوا » مسلمانها و همهء مكلّفان جهاناند . و امر « اعملوا » در مقام ترخيص و تخيير و آزمايش و هشدار و تحذير است .
معناى آيه : و اى پيامبر ، به مردم بگو : عمل كنيد . يعنى پس از آن كه شريعت اسلام بهشما ابلاغ گرديد و حجت بر شما تمام شد و حلال و حرام و صحيح و فاسد و نيكو و زشت بر شما روشن گرديد ، هر چه خواهيد بكنيد آزاديد و هيچ منع تكوينى نيست . به زودى خدا و فرستادهء او و مؤمنان همه ، عملهاى شما را مىبينند .
اما ديدن خدا از اين راه است كه هر موجودى بذاته در تمام مراحل وجودش در حضور و مرأى و منظر اوست . و اما ديدن فرستادهء او طبق سنّت قويمهء اهل بيت وحى عليهم السلام اعمال قلبى و بدنى هر مكلّف را در هر عصرى ، فرشتگان رقيب و عتيد به پيامبر ( يا جانشين معصوم او ) مىرسانند و او نسبت به همه ، تحمّل شهادت مىكند . و ممكن است مراد ، اعمالى باشد كه پيامبر به چشم خود ، از مردم زمان خويش مىبيند . و امّا مؤمنان ، غير از امامان معصوم كه مصداق اتم مؤمن هستند ، مراد بندگان صالح خدا از انسانهاى تالى رتبهء معصوماند كه به چشم اعمال مردم را مىبينند ، يا پس از مرگ ، در موقع لزوم فرشتهها به آنان اعلام مىكنند .
وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
يعنى : و بهزودى همهء شما بشرها ، پس از پايان عالم برزخ و زنده شدن مردگان ، بهسوى خدايى كه از ازل تا ابد همهء پنهانهاى اعمال و آشكار آنها را به علم حضورى مىداند ، بازگردانده مىشويد ، و پس از آن در منظر و ديدگاه و مسمع همه ، شما را در