كودكان و معلولان ، و خدا بر دلهاى آنها مهر غفلت و شقاوت نهاده ، از اينرو آنها راه سعادت خود را نمىدانند .
يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَاتَعْتَذِرُوا لَن نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ
خطاب به پيامبر اسلام و مسلمين است . يعنى : هنگامى كه از غزوهء تبوك بازگشتيد ، آنها براى شما عذر خواهند آورد كه چرا تخلّف كردند و در شهر ماندند . در جواب بگو :
هيچ عذرى نياوريد كه هرگز از شما باور نخواهيم كرد ، حقيقت اين است كه خداوند از اخبار سرّى شما آنچه لازم بود به ما خبر داده است .
وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
يعنى : و به زودى خدا و فرستادهء او عملهاى شما را خواهند ديد ، كه توبه مىكنيد و صالح مىشويد يا بر كفر و نفاق خود ادامه مىدهيد . ظاهر آيه اين است كه خدا نيز همانند پيامبر در آيندهء نزديك مطّلع خواهد شد ، و اين امر نسبت به خداوند - نعوذ باللَّه - مستلزم جهل فعلى است ، پس مراد اين است كه علم ازلى خدا به اين امور در آينده ، تحقق خارجى مىيابد و براى همه نيز روشن مىشود .
سپس - يعنى پس از دنيا - همه بهسوى خدايى كه داناى غيب و آشكار است بازگردانده مىشويد . مراد از « غيب » هر چيزى است كه بر هر ذىشعورى پنهان است ، و مراد از « شهادت » هر چيزى است كه در نزد هر ذىشعورى مشهود است ، و اين دو در نزد خدا به نحو يكسان حاضر است و دنيا و آخرت نيز در اين امر در نزد او يكسان است . پس او شما را به آنچه در دنيا مىكرديد آگاه خواهد نمود . يعنى از آن جمله است كفر شما و انكار دعوت پيامبر وقت ، و نفاقورزى با مسلمين ، و اظهار اخلاص با كفّار و مشركين .
سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ
يعنى : اى پيامبر ، به زودى آنگاه كه از سفر جنگ بهسوى آنها بازگشتيد براى شما به خدا سوگند ياد مىكنند تا از آنها اعراض كنيد ، به اين كه از مسألهء تخلّف آنها از جهاد و ترتيب اثر توبيخ و سرزنش صرف نظر نماييد . پس شما - اى پيامبر و اى مسلمين - از آنها اعراض نماييد و از نشان دادن عكسالعمل روى برتابيد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 316
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣١٦