دو طايفه كه از زمان نزول دين و كتابشان تا زمان نسخ آن معتقد و عامل بودهاند و عدّهاى از آنها در زمان نزول قرآن به پيامبر اسلام ايمان آورده و در ميان اهل كتاب در اقليت كامل بودند .
معناى آيه : اى مسلمين ، با آنان كه به خدا و به روز واپسين ايمان نمىآورند يعنى از اهل كتاب ، بايد بجنگيد .
بايد دانست كه وجه اين نسبت كه اهل كتاب به خدا ايمان نمىآورند با اينكه آنها به خدا معتقد بودند اين است كه خداى مجسم اهل تورات كه داراى فرزندى مانند عُزَير باشد خدا نيست ، و خداى حلول كرده در عيسى يا خداى سهگانهء تقطيع شده بهسه قسمت آسمانى و زمينى ، يا خداى داراى فرزندى به نام مسيح خدا نيست .
پس آنها به خداى واقعى ايمان نياوردهاند . و نيز روز جزا و پاداشى كه بهشت آن در اختيار يهود و نصارا و در انحصار آنها باشد و احدى را جز آنان به آنجا راه نباشد آخرت حقيقى نيست .
[ كافران ذمّى و جزيه ]
وَلَايُحَرِّمُونَ مَاحَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ
يعنى : و نيز با كسانى از آنان كه كتاب آسمانى به آنها داده شده ولى حرام خدا و رسول او را حرام نمىكنند و دين حق را براى خود دين اتخاذ نمىنمايند بجنگيد .
مراد از آنچه خدا و رسول او حرام كرده امورى است كه در تورات و انجيل و قرآن حكم حرمت آنها نوشته شده نظير ميته ، گوشت خوك ، شراب ، ربا و غيره . و مراد از دين حق دينى است كه بهوسيلهء پيامبر اسلام محمد صلى الله عليه و آله به جامعهء بشرى ابلاغ شده است و آن دين حنيف اسلام و شريعت دائمى احمدى است كه ناسخ همهء شرايع گذشته و دين ابدى الهى است .
حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ
يعنى : با آنها قتال كنيد و بجنگيد تا آن كه جزيه را به دست خويش در كمال تسليم و ذلّت بپردازند . « 1 » مراد از « جزيه » ماليات اسلامى است كه ولىّ امر مسلمين به حساب نفوس
هامش
( 1 ) . برخى از مفسران فرمودهاند مراد از « صاغرون » تسليم و تندادن به قانون اسلام و حكومت اسلامى است نه اينكه با ذلّتو حقارت بپردازند .