سگ و خوك ، و معنوى نظير پليدى كفر و شرك و قمار و ربا و نحو آنها . و در اصطلاح فقه غالباً در معناى اول استعمال مىشود . عال الرجلُ عيلةً - از باب ضَرَب - : فقير و مستمند شد . دان الشيءَ و بالشيء : آن را براى خود ، دين اتخاذ كرد . جزية ، آنچه از كفّار به عنوان ماليات گرفته مىشود . يد : دست ، نعمت ، قدرت .
[ نجاست مشركان ]
تفسير :
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هذَا
اين آيه تتمهء احكام مشركان است كه در آغاز سوره ذكر شد ، و مُفادش جعل و تشريع حكم نجاست و حرمت دربارهء آنهاست نه به معناى نجاست به اصطلاح فقهى كه از آثارش نجس شدن ملاقى آن با رطوبت است ، بلكه به معناى پليدى مطلق كه موضوع احكام كفّار است ، به اضافهء مهدورالدم بودن آنها .
معناى آيه : اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، جز اين نيست كه مشركان نجس و پليدند ، پس هرگز نبايد پس از امسال به مسجدالحرام نزديك شوند ، يعنى نبايد داخل آن گردند . و مراد از سالِ اشاره شده ، سال پس از تمام شدن سالى است كه سورهء برائت نازل شد ، يعنى محرّم آينده .
وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ إِن شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
يعنى : و اگر از فقر و تنگدستى بيم داشتيد ، پس به زودى خداوند شما را اگر بخواهد از فضل خويش بىنياز مىكند . اين كلام براى رفع توهّم اين است كه چون مشركان در تجارت و اقتصاد آنها دخالت داشتند و حكم پليدى و قطع رابطه با آنها سبب كساد بازار و تنگدستى آنها مىشد ، خداوند وعدهء تفضّل داد . زيرا خدا دانا و حكيم است ، يعنى دانا به امور زندگى و مصالح آنها ، و حكيم در ادارهء آن است .
قَاتِلُوا الَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الآخِرِ
در اين آيه اهل كتاب به دو قسم تقسيم شدهاند ، قسم اول محكوم به حكم وجوب قتال قرار گرفته ، و قسم دوم در آيه ذكر نشده و آنها همان اهل كتاب واقعى هستند كه دو كتاب يعنى كتاب خودشان و قرآن را پذيرفته و معتقد شدهاند ، يعنى علماى حقيقى