حمله بردند و پيروز شدند و از اموال و اسيران جنگى مقدارى كه در حدّ و حصر نمىگنجيد به دست آوردند .
معناى آيه : حقيقت اين است كه خدا شما را در مواضع زيادى يارى كرده ( يعنى در مكّه در مقابل مكرها و توطئهها و هجمههاى مشركان قريش و در مدينه در جنگ بدر و احد و غيره ) .
وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ فَلَمْتُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئاً وَ ضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُم مُدْبِرِينَ
يعنى : و نيز در روز حنين آنگاه كه زيادىِ نفوستان شما را خودبين و مغرور ساخت و در نتيجه ، هيچ چيزى را از شما تأمين نكرد و شرى را از شما دفع ننمود ، و آن سرزمين يعنى وادى حنين با آن وسعتش بر شما تنگ گرديد ، سپس روى از دشمن برتافتيد و پشت به دشمن پا به فرار گذاشتيد .
بايد دانست كه طبق تواريخ ، سپاهيان اسلام را عُجب و غرور چيره شد و اعتماد بهمسبّبالاسباب بهمشاهدهء ظاهر سبب ، كاسته گرديد و در آغاز ، شكست سختى خوردند . و محتمل است جهت ديگرى هم در بين بوده و آن دوهزار سرباز كه از آزادشدگان فتح مكّه بودند در اين جنگ ، نفاق نشان دادند و ابتدا از مقابل هوازن فرار كردند تا به شكست مسلمين انجاميد .
ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنْزَلَ جُنُوداً لَمْتَرَوْهَا وَ عَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ذلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ
پس از شكست ابتدايى مسلمين و فرار همه و ماندن پيامبر اسلام در حلقهء حمايت عمويش عباس كه لجام استرش را گرفته بود و على بن ابى طالب عليه السلام و نَوفل و ربيعه و ابوسفيان فرزندان حارث بن عبدالمطلب كه دور شمع وجودش پروانهوار مىچرخيدند و اندكى ديگر از يارانش ، به عباس كه صاحب صداى بلند و رسايى بود دستور داد بر تپهاى ايستاده ، منهزمان سپاه را بهسوى آن حضرت بخواند ، و خود نيز متوسل به عالم غيب شد و فرشتگانى را از حق به يارى طلبيد . مهاجران و انصار از فرار خويش پشيمان شدند و بازگشتند و سپاه اسلام تشكّل تازهاى يافت و فرشتگانى به صورت آدميان سفيد چهره در نظر كفّار مجسّم شدند و به كفّار صيحه زدند كه : قباحت بر شما و زشت باد صورتهاى شما .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 259
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٥٩