لحاظ بود كه آخرين سال اشتراك مشركين با مسلمين در حج و اجتماعشان در آن محيط بوده . و ممكن است مراد از « حج اكبر » حج مقابل عمرهء مفرده باشد كه آن را « حج اصغر » گويند .
فَإِن تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِىاللَّهِ وَ بَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
يعنى : پس اى مشركان ، اگر توبه كرديد ، يعنى محمد صلى الله عليه و آله و اسلام و قرآنش را پذيرفتيد براى شما بهتر است . و اگر روى برتافتيد پس بدانيد كه شما عاجز كنندهء خدا نيستيد . و اى پيامبر ، كافران را به عذاب دردناكى مژده ده .
إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْئاً وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ « 4 » فَإِذَا انسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِن تَابُوا وَأَقَامُوا الْصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ « 5 » وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَايَعْلَمُونَ « 6 »
لغت و اعراب :
الَّا الذين استثناء است از الذين عاهدتم در آيهء اول . ظاهَرَهُ : يارى كرد او را . انسلخ الشىءُ :
گذشت ، خارج شد . مرصد : كمينگاه . خلّوا سبيلهم : راهشان را باز كنيد ، كنايه از رهاكردن است . استجار زيداً و بزيد : پناه برد به او . أجارَهُ : پناه داد او را .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 242
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٤٢