يعنى : جز اين نيست كه مؤمنان كسانى هستند كه چون يادى از خدا شود دلهاى آنان بترسد ، و چون بر آنها آيات خدا تلاوت شود بر ايمانشان بيفزايد ، و آنها پيوسته بر پروردگارشان توكل دارند .
[ نشانههاى ايمان ]
در اين آيه به سه صفت از صفات باطنى مؤمنان اشاره شده است :
اول - ترس باطنى مستمر آن گاه كه خداوند در نزد آنها ياد شود ، يعنى از عظمت و كبريا و عدل او يا از عقاب و قيامت و آتش آن ياد شود . و امّا از ذكر غفران و بهشت او دلهاشان آرامش مىيابد . أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ [ رعد ، 28 ] .
دوم - حصول تكامل در ايمان باطنى آنها هنگام خوانده شدن آيات او ، يعنى آيات قرآن با بازگو شدن نشانههاى او كه در كرانههاى جهان و در نفوس هر زندهاى ظهور و تجلّى دارد .
سوم - توكّل باطنى آنها به پروردگارشان كه گويى در همهء امور معنوى و مادى خويش به او دلگرم و آسودهخاطرند .
الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
اين آيه پارهاى از آيهء سوم سورهء بقره است و در آن دو فعل نيك و بزرگ ذكر شده كه در آيهء بقره از افعال متّقين و در اينجا از افعال مؤمنين است . يعنى : مؤمنان كسانى هستند كه پيوسته نماز را برپا مىدارند و از آنچه روزىِ آنها كردهايم انفاق مىكنند .
اقامهء نماز يعنى خود نماز خواندن و يا نماز را در جامعه برپا نمودن است . و موصولِ « مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ » شامل همهء نعمتهايى است كه خدا روزىِ انسان مؤمن كرده و قابل انفاق است از مال و جاه و علم و خدمات و جان و اولاد . و ذكر اين دو عمل ، اشاره به كلّىِ عبادتهاى خالقى و خدمات خلقى است .
أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِندَ رَبِّهِمْ وَمَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
يعنى : آنها همان مؤمنان بهحقّاند ، آنها را در نزد پروردگارشان درجات و بخشايش خاص و روزىِ شايسته و پرارزشى است . مراد از « درجات » مراتب كمالات در ابعاد انسانى در دنياست يعنى ايمان و اخلاق و عمل كه درجات نعمتهاى اخروى بهتناسب آنها خواهد بود . و « بخشايش خاص » آن است كه علاوه بر عفو از گناه ، سيّئاتشان هم