كه به انبيا از اولاد ابراهيم داده شده . و مراد از ملك عظيم ، ولايت و امامت است كه همهء انبيا داشتهاند و گاهى به صورت سلطنت تكوينى ظهور و تجلّى مىكرده ، مانند سلطنت يوسف و داود و سليمان و غيرهم عليهم السلام .
فَمِنْهُم مَّنْ ءَامَنَ بِهِ وَ مِنْهُم مَّن صَدَّ عَنْهُ
[ سرانجام كفار و مؤمنان ]
يعنى : پس برخى از اولاد ابراهيم در نسلهاى گذشته ، يا برخى از يهود معاصر پيامبر ، به آنچه به آنها عطا كرديم ايمان آوردند و برخى نپذيرفتند و يا از ايمان ديگران جلوگيرى كردند .
و مراد اين است كه همان گونه كه مشركان و طاغيان در برابر انبيا در اعصار گذشته از زمان ابراهيم خليل تا زمان پيامبر اسلام نتوانستند چراغ خدا را خاموش سازند و پيامبران او را شكست دهند و شرايع او را باطل كنند ، كفّار قريش نيز نخواهند توانست .
وَ كَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا
يعنى : و فرداى قيامت ، جهنم براى همهء كفّار و منافقان و مخالفانِ اهداف الهى ، از اين نظر كه آتشى است شعلهور كافى است .
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَاراً كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُوداً غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزاً حَكِيماً « 56 » وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا « 57 »
لغت و اعراب :
أصلاه المَحَلَّ : وارد كرد او را در آنجا ، و أصلاه النار : افكند او را در آتش . نَضِجَ اللحمُ - از باب عَلِمَ - : پخته و خوردنى شد گوشت . ظِلٌّ ظليل : سايهء سايهدار يا دائم ، و ظليل تأكيد است .