نماز نزديك نشويد و نماز نخوانيد تا آن كه بدانيد كه چه مىگوييد . يعنى مستى مانع مستقل از دخول در صلاة است ، زيرا آدم مست متوجه گفتار خود نيست . و يا آن كه چون مستى مبطل طهارت است ، حدث مانع از صلاة است .
وَ لَاجُنُباً إِلَّا عَابِرِى سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُواْ
يعنى : و لاتقربوا الصلاة جنباً ، و نيز در حال جنابت وارد نماز نشويد تا غسل كنيد ، مگر آن كه مسافر راه باشيد و آب نيابيد .
و ممكن است در كلام « استخدام » باشد ، بدين معنا كه از كلمهء « صلاة » راجع به حرمت نزديكشدن در حال مستى ، نماز اراده شود و راجع به نزديك شدن در حال جنابت ، محلّ نماز يعنى مسجد اراده شود . پس معناى جمله اين است : و به مسجد در حال جنابت نزديك نشويد - جز در وقتى كه راهگذريد و مثلًا از درى وارد شده و از در ديگر بيرون مىرويد - تا آنگاه كه غسل جنابت انجام دهيد .
وَ إِن كُنتُم مَّرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَآءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَآئِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَآءَ فَلَمْ تَجِدُواْ مَآءً
پس از آن كه از كلمهء « حتى تغتسلوا » استفاده شد كه بايد براى نماز غسل كرد ، يعنى طهارت مائيه ( طهارت با آب ) تحصيل نمود ، اين جمله تا آخر آيه سوق شده براى بيان حكم صورت عدم تمكّن از تحصيل طهارت مائيه ، و گويى پيش از جملهء « و ان كنتم » بر وفق آيهء 6 از سورهء مائده اين كلام مقدّر است : اگر مرضى نداريد و در سفر نيستيد و محدِث به حدث اصغر يا اكبريد ، يعنى مانع از تحصيل طهارت مائيه مفقود و مقتضى تحصيل آن موجود است پس واجب است كه وضو يا غسل تحصيل كنيد .
و بعد مىفرمايد : و اى مؤمنان ، اگر مريض باشيد ، يعنى توان استعمال آب نداشته باشيد ، يا در سفر باشيد ، يعنى قدرت يافتن آب را نداريد و از غائط يعنى از مستراح آمدهايد و محدث به حدث اصغريد ، يا با زنها تماس گرفتهايد و محدث به حدث اكبريد ؛ و جملهء « فلم تجدوا ماء » بيان همان اقتضاى حال مرض و سفر است بر حسب غلبه يا عصر آن روز ، يعنى بالاخره واجد آب نيستيد ؛ و از اين بيان روشن شد كه كلمهء « أو » وسطى به معناى واو جمع است و گرنه لازم مىآيد وجود مقتضى مورد ترديد با وجود مانع باشد .
فَتَيَمَّمُواْ صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُواْ بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوّاً غَفُوراً
تفسير روان (فارسى) — صفحة 71
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٧١