أَلَّا تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئاً
يعنى : نخست آن كه براى خداوند چيزى را شريك قرار ندهيد ، خواه از جمادات باشد يا از فرشتگان يا از اجنّه يا از بندگان صالح او مانند عُزَير و مسيح .
وَ بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً
يعنى : دوم آن كه به پدر و مادر نيكىِ به سزا كنيد . مقتضاى مقابلهء اين جمله با « لاتشركوا » تعبير به « لاتُسيئوا » است ، يعنى به آنها بدى نكنيد ، لكن در اين تعبير اشاره به آن است كه تنها ترك بدى كافى نيست بلكه بايد به نحو شايسته نيكى نماييد .
وَ لَاتَقْتُلُواْ أَوْلَادَكُم مِّنْ إِمْلاقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ
يعنى : سوم آن كه اولادتان را به دست خويش از ترس آن كه مبادا اموالتان به انفاق كم گردد يا تمام شود نكشيد ، زيرا ماييم كه خود شما و آنها را روزى مىدهيم . يعنى اداره كردن فرد يا گروه يا همهء جهان هستى در برابر قدرت و رحمت او يكسان است .
وَ لَاتَقْرَبُواْ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ مَا بَطَنَ
يعنى : چهارم آن كه به كارهاى بسيار زشت و پليد نزديك نشويد خواه آشكار آنها باشد يا پنهان . يعنى خواه اعمال قلبى باشد مانند كفر و نفاق و عناد با حق ، و كبر و حسد و نحو آنها ، يا اعمال بدنى مانند زنا و لواط و ميگسارى و آدمكشى و غيره . و يا آن كه خواه در جلوت انجام بگيرد يا در خلوت .
وَ لَاتَقْتُلُواْ النَّفْسَ الَّتِى حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ
يعنى : پنجم آن كه نفسى را كه خداوند محترم شمرده - يعنى حفظش را واجب و هتك حرمت و كشتنش را حرام كرده ، مانند مسلمان و ذمىّ و معاهَد و هر كافرى كه عليه اسلام و مسلمين خطر توطئه و قصد اضرار ندارد - نكشيد مگر به نحو حقّ و دستور شرع و عقل ، نظير موارد قصاص و حدود و دفاع به حق از جان و ناموس و مال ، و مقدّميت براى امر اهم ، و تعارض ميان اقلّ و اكثر در قتل نفوس .
ذَ لِكُمْ وَصَّاكُم بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
يعنى : اين امور پنجگانه است كه خداوند ، شما را بدان توصيه كرده ، يعنى رعايت و حفظ و عمل به آن را سفارش نموده ، شايد شما بينديشيد .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 480
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٨٠