يعنى : اى پيامبر ، به آنان بگو : پس حجت و برهان رسا از آنِ خداوند است . مراد اين است كه در هر مورد نزاع و اختلافى خواه در مسألهء توحيد و شئون آن و خواه در فروع شريعت و خواه در موارد ديگر ، حقيقت همان است كه او مىگويد و برهان قاطع آن است كه او مىآورد ، نه از آنِ شماست كه به دليل عدم تعلّق ارادهء تكوينى خدا بر ترك فعلى ترخيص انشائى و جواز تشريعى آن را ثابت مىكنيد و غافليد از اين كه ارادهء حتمى خدا بر افعال اختيارى مكلّف متعلّق نمىشود و سنّت او بر اين جارى است كه مكلّف را در اعمال خود مطلقاً مختار و آزاد بگذارد .
فَلَوْ شَآءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ
يعنى : و اگر مىخواست كه اعمال جبر كند و در افعال مكلّفان دخالت تكوينى كند ، بىترديد همهء شما را هدايت مىكرد . يعنى عقايد و اعمال بدنى همهء شما را به راه مستقيم خود راهنمايى اجبارى مىكرد و قهراً به هدف مىرساند .
قُلْ هَلُمَّ شُهَدَآءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذَا
يعنى : بگو : گواهان خود را كه گواهى مىدهند خداوند ، اينها را حرام كرده بياوريد .
به ملت شرك و كفر بگو : دانشمندان و گواهان خود را كه شهادت به حرمت امثال بحيره و سائبه و وصيله و حام و غير اينها ( كه تفسيرش در آيهء 103 سورهء مائده گذشت ) مىدهند بياوريد تا شهادت دهند . يعنى نمىتوانند شهادت دهند ، زيرا هيچ دليلى ندارند .
فَإِن شَهِدُواْ فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ
يعنى : پس اگر شهادت دهند - اگر فرضاً هم بر خلاف وجدان خود گواهى دهند - مبادا تو با آنها گواهى دهى . زيرا مطلب در نزد تو به تصريح قرآن و شريعتت و طبق شرايع گذشته روشن است و طبعاً شهادت تو معلول هواهاى نفسانى آنها خواهد بود . و نهى پيامبر در اينجا عمدتاً به لحاظ امّت پيامبر است نظير بسيارى از نواهى ديگر .
وَ لَاتَتَّبِعْ أَهْوَآءَ الَّذِينَ كَذَّبُواْ بَايَاتِنَا وَ الَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِالْأَخِرَةِ وَ هُم بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ
يعنى : و هرگز پيروى مكن از هواهاى نفسانى كسانى كه آيات كتاب ما را ، يا آيات و نشانههاى توحيد ما را كه همهء آفاق و انفس را فرا گرفته تكذيب و انكار كردهاند ، و از هواهاى كسانى كه به عالم آخرت ايمان نمىآورند در حالى كه براى پروردگارشان
تفسير روان (فارسى) — صفحة 478
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٧٨