إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ
يعنى : شما همواره جز از ظنّ و گمان پيروى نمىكنيد و شما جز اين نيستيد كه پيوسته حدس و تخمين مىزنيد . مراد اين است كه استدلال شما باطل و مبنى بر حدس است ، زيرا عدم ارادهء تكوينى خدا بر چيزى دليل رضايت و امر او به آن نيست ، چه آن كه سنّت جاريهء او در باب عقايد و اعمال بشر بر اين است كه او را در افعال خود مختار گذارَد و ارادهء تكوينى بر فعل و ترك او نكند . نه در واجبات ارادهء حتمىِ فعل و نه در محرمات ارادهء حتمىِ ترك داشته باشد ، و گرنه واجب و حرام بر او اجبارى مىشوند . پس در شرك و بتپرستى هم خدا هرچند ارادهء حتمى بر ترك آن امور ندارد ، لكن به آنها راضى نيست و نهى تشريعى دارد و بر مخالفت هم عقاب مىكند .
قُلْ فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ فَلَوْ شَاءَ لَهَدَاكُمْ أَجْمَعِينَ « 149 » قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللّهَ حَرَّمَ هذَا فَإِن شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَايُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ وَهُم بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ « 150 »
لغت و اعراب :
هلمّ كلمهاى است لازم و متعدّى براى دعوت ، هلمَّ الى زيد : بيا بهسوى او ، و هلمَّ زيداً : بياور او را . عَدَلَ زيداً بعمرو - از باب ضَرَب - : زيد را همتاى عمرو كرد .
تفسير :
قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ
اين آيه به قرينهء فاى عاطفه در تتميم سخن با مشركان است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 477
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٧٧