تفسير :
[ مشركان جبرى مسلك و پاسخ آنان ]
فَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل رَّبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ
يعنى : اى پيامبر ، اگر مشركان ، تو را تكذيب كردند ، بگو : پروردگار شما داراى رحمتى گسترده است . يعنى پاسخى يأسآور مده ، بلكه جوابى ، هم تهديدى و هم اميدزا و متمايل به ارشاد بده ، به اين نحو كه رحمت او همهء ذرات جهان هستى را در حد استعداد وجودى آنها فرا گرفته ، بهسوى كمال ممكن هدايت مىكند و بشر را هم از اين رحمت ، بهرهاى وافر است .
وَ لَايُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ
يعنى : لكن هرگز عذاب او از گروه گنهكاران و نافرمانها پس از اتمام حجت و اصرار و عنادشان در كفر ، بازگردانده نمىشود .
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُواْ لَوْ شَآءَ اللَّهُ مَآ أَشْرَكْنَا وَ لَاءَابَآؤُنَا وَ لَاحَرَّمْنَا مِن شَىْءٍ
خطاب به پيامبر و مسلمين است در ردّ استدلال واهى و باطل مشركان .
معناى آيه : به زودى مشركان در توجيه شرك و عبادت بتان و تحريم دروغين حيوانات و خوراكىها خواهند گفت : اگر خداوند مىخواست كه ما بت نپرستيم و خوراكىها را حرام نكنيم ، حتماً نه ما شرك مىورزيديم و نه پدرانمان در گذشته ، و نه چيزى را بر خود حرام مىكرديم . و مرادشان گرفتن اين نتيجه است كه پس خداوند شرك و تحريم ما را خواسته و به آنها راضى است .
كَذَ لِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُواْ بَأْسَنَا
يعنى : كسانى كه پيش از اينها بودند اين گونه دروغ گفتند - يعنى آنها نيز شرك و بدعتهاى خود را با چنين دليلى به خدا نسبت مىدادند - و اين اعتقاد آنها ادامه يافت تا آن گاه كه عذاب ما را چشيدند ، يعنى به مرگ و عذاب ابدى گرفتار شدند .
قُلْ هَلْ عِندَكُم مِّنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَآ
يعنى : به آنان بگو : آيا در نزد شما بر صدق گفتارتان علمى هست ؟ يعنى دليل و برهان علمآورى از كتابهاى آسمانى و تعليمات شرايع و گفتار پيامبران داريد كه براى ما بيرون آوريد و بيان داريد ؟ مراد آن كه به يقين علمى ندارند .