مِّنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ
اين دو جمله با دو جملهء صدر آيهء بعد « وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ » شرح و توضيح « ثمانية أزواج » است .
يعنى : خداوند آفريد از گوسفند دو صنف يعنى نر و ماده ، و از بز دو صنف نر و ماده .
قُلْ ءَآلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنثَيَيْنِ
اين كلام تا آخر آيه نظير جملهء معترضه است و اشاره به اين كه برخى از اقسام همين چهارپايان است كه مشركان بر خود حرام كردهاند .
معناى آيه : اى پيامبر ، پس از بيان آن كه خداوند ، همهء انواع انعام را حلال نموده و دستور استفاده از همه را داده ، بگو : آيا آن دو قسم نر را حرام كرده يا آن دو قسم ماده را ؟
مراد نرهاى گوسفند و بز و مادههاى گوسفند و بز است ؛ و يا آنچه را رحمهاى مادهء گوسفند و مادهء بز در خود دارند ؟ از بچه و پيه كه تحريم خصوص اينها در ميانشان مرسوم بود .
نَبِّئُونِى بِعِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
يعنى : دربارهء چيزهايى كه حرام مىكنيد - اگر شما راستگوييد - مرا از روى علمى خبر دهيد ، يعنى بر مدّعاى خود دليلى علمآور و برهانى روشن ، از شرع قويم يا عقل سليم بياوريد ، زيرا استناد حكمى به خداوند بايد به يكى از اين دو راه باشد .
وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ
يعنى : و نيز خداوند براى شما از شتر دو صنف و از گاو دو صنف آفريد . مراد نر و مادهء دو قسم است .
قُلْ ءَآلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنثَيَيْنِ أَمّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنثَيَيْنِ
يعنى : دربارهء شتر و گاو نيز به مشركان به عنوان انكار و توبيخ بگو : آيا خداوند آن دو صنف نر را حرام كرده يا آن دو صنف ماده را ؟ يعنى نرهاى شتر و گاو را حرام كرده يا مادههاى آنها را ، يا آنچه را كه رحمهاى مادهء آن دو صنف در بر گرفته است ؟ يعنى جنين شتر و گاو را . و اغلب اين اقسام در آيهء 103 سورهء مائده گذشت .
أَمْ كُنتُمْ شُهَدَآءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذَا
خطاب به مشركان ، و « امِ منقطعه » به معناى « بل » و استفهام انكارى و توبيخى و براى
تفسير روان (فارسى) — صفحة 470
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٧٠