قدم در وقت راه رفتن ، و كنايه از « طريقه » است . ثمانية أزواج بدل است از حمولة و فرشاً .
زوج : جفت يعنى دو فرد با هم ، و نيز هريك از دو فرد كه جفت را تشكيل مىدهند . ضأن : اسم جنس گوسفند اعم از نر و ماده . معز : اسم جنس بز اعم از نر و ماده . ءالذَّكَرَيْن همزهء استفهام داخل همزهء وصل شده و قاعده ، سقوط همزهء وصل است مانند وَلِلذَّكَرَيْن ، لكن براى رفع التباس به جملهء خبريه ، حذف نشده و همزهء دوم الف شده است .
تفسير :
وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشاً
يعنى : و خداوند از چهارپايان براى شما « حموله » آفريد ، يعنى حيوانى كه توان حمل انسان و بار دارد ، مانند شتر و احياناً گاو . و « فَرش » آفريد ، يعنى حيوانى كه خود وقت سر بريدن فرش زمين مىشود و يا پشم و پوستش فرش زمين است ، و مراد تهيه شده براى خوردن است .
كُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَ لَاتَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
خطاب به بشر و مجامع انسانى است . و امر « كلوا » براى اباحه و ترخيص است در برابر توهّم اين كه شايد كشتن جاندار و خوردن آن براى انسان كه جزء درندگان نيست حلال نباشد . يعنى : از آنچه خداوند در اين جهان روزىِ شما كرده بخوريد و تصرف كنيد ، ولى پيروى از گامهاى شيطان نكنيد ، يعنى در كيفيت مصرفِ روزى راه و مسلك او را اتخاذ نكنيد ، كه راهش مطلقاً كفر و فسق است و دربارهء چهارپايان هم تحريم حلالهاى خدا و تحليل حرامهاى اوست . حقّاً كه او براى شما دشمنى آشكار است . يعنى عداوت و دشمنى او از طريق شرايع و قضاوت عقل و تجربهء عقلا آشكار است هرچند او خود پنهان است .
ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ
يعنى : حموله و فرشى كه خدا براى شما آفريده ، هشت زوج است ، يعنى هشت فرد مقارن با فرد ديگر ، زيرا مجموع چهارپايان اهلى كه مورد استفادهء خوراكى بشرند چهار نوعاند : شتر ، گاو ، گوسفند و بز ، و از ملاحظهء قسم نر هريك در مقابل ماده ، و مادهء هريك در مقابل نر ، هشت زوج درمىآيد ، يعنى هشت فرد همراه فرد ديگر .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 469
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٦٩