ميوهء باغها داراى انواع متعدد و مختلف ، و حاصل زرع هم از بذر و حبوبات و غيره داراى اقسام متعدد و گوناگون و بىحدّ و حصر است .
وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُتَشَابِهاً وَ غَيْرَ مُتَشَابِهٍ
يعنى : و نيز درخت زيتون و انار و ميوهء آنها را آفريد كه مشابه هم و غير مشابه هماند .
يعنى درختهاى آنها از نظر شكل ، و ميوههاى آنها در رنگ و بوى و طعم و صورت ، مشابه و غيرمشابه است ، يعنى از نظر مناطق مشابه و غيرمشابه دارد ، يا از جهتى مشابه و از جهتى غيرمشابه است .
كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَآ أَثْمَرَ
يعنى : از ميوهء آنها آن گاه كه به ثمر نشستند ، بخوريد . مراد از « ثمر » حاصل درخت و كشت است از ميوه و حبوبات و غيره . و مراد از « امر به خوردن » اباحهء استفاده و تصرف است .
وَ ءَاتُواْ حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ
يعنى : و حقّ آنها را هنگام درو آنها بپردازيد . بايد حقّى را كه خدا در آنها قرار داده هنگام چيدن ميوه و درو و جمع كِشت ادا نماييد . و ظاهر اين است كه مراد از « حق » در اين آيه زكات شرعى واجب نيست كه از نُه چيز گرفته مىشود و در هشت مورد مصرف مىگردد ، زيرا اين سوره مكّى است و در آن حال حكم زكاتِ معهود تشريع نشده بود ، علاوه آن كه اغلب انواع درختان و اقسام كشت كه در اين آيه آمده زكات واجب ندارد .
پس مراد از حق ، حقّ عرفى و زكات عام است ، يعنى انفاق مال به فقير و مستمند به اقتضاى عواطف انسانى و به انگيزهء نوعدوستى كه سنّت جاريه ميان بنى نوع انسان است .
بلكه در اغلب مواردِ استعمال كلمهء زكات در سورههاى مكى ، اين معنا اراده شده است .
وَ لَاتُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ
يعنى : و اسراف نكنيد . ظاهر آيه اين است كه خطاب به صاحبان باغ و كشت است ، و ممكن است به اعم از آنها و كسانى باشد كه حق را دريافت مىكنند . يعنى نبايد صاحبان باغ و زرع دربارهء عايدات اسراف كنند و در مقام تصرف ، اتلاف بىجا نمايند يا به نحو اسراف و باطل مصرف كنند ، يا در موارد حرام صرف نمايند . و نبايد دريافتكننده
تفسير روان (فارسى) — صفحة 467
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٦٧