وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمّانَ مُتَشَابِهاً وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ « 141 »
لغت و اعراب :
[ نعمت هاى خدا در طبيعت و جانداران ]
عَرَشَ الكرم - از باب ضَرَب و نَصَر - : شاخههاى تاك را بر روى چوببست بلند كرد .
معروش : بر روى داربست رفته . والنخل عطف است به جنّات . اكُل : ميوه ، خوراكى . حَصَدَ الزرعَ - از باب ضَرَبَ و نَصَر - : درو كرد آن را . و ضميرهاى چهارگانهء ثمره ، أثمر ، حقّه ، حصاده راجعاند به « ما ذكر من الامور » .
تفسير :
وَ هُوَ الَّذِى أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَّعْرُوشَاتٍ وَ غَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ
پس از بيان گمراهى مشركان در تحريم كشت و دام ، خداوند در اين آيه و چند آيهء بعد به نعمتهاى خود از كشت و دام و غيره اشاره مىكند كه همه را در اختيار بشر قرار داده و مباح نموده جز آنچه خود حرام كرده است .
معناى آيه : و او كسى است كه باغهايى معروش آفريده ، يعنى باغهايى كه درختانش بر روى داربست قرار دارند مانند تاك ، و باغهايى غير معروش آفريده مانند ساير درختان .
وَ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُكُلُهُ
يعنى : و نيز اوست كه درختان خرما و كشت و زرع ، پديد آورده كه حاصل آنها گوناگون و رنگارنگ است . ضمير « أكله » راجع است به همهء امور گذشته ، و مراد اين است كه