اينكه اين زن حليلهء فرزند اوست ، و پسر به عنوانى كه در آيهء قبل ذكر شد ( وَ لَاتَنكِحُواْ مَا نَكَحَ ءَابَآؤُكُم مِّنَ النِّسَآءِ ) .
وَ أَن تَجْمَعُواْ بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُوراً رَّحِيماً
يعنى : و نيز بر شما حرام شد كه ميان دو خواهر را در همسرى جمع كنيد ، يعنى در يك وقت هر دوتا را داشته باشيد ، اما تناوب مانعى ندارد . مگر آنچه گذشت ، يعنى جمع بين دو خواهر عقابآور است جز آنچه در سابق بوده ، چون حكم حرمت بر آنها تشريع نشده بود .
و بعيد نيست حكم جواز در شريعت ابراهيم خليل نيز بوده ، زيرا طبق تاريخ ، يعقوب پيامبر دو خواهر را در حبالهء نكاح داشته : ليا مادر يهودا و راحيل مادر يوسف . و اگر در شرايع بعدى محرّم بوده ، بخشيدهشدن مرتكبين براى اين است كه آنها جاهل قاصر بودهاند . زيرا كه خداوند همواره و در همه حال بسيار آمرزنده و مهربان است .
بدانكه ذكر امور زير در اين مقام مناسب است :
يك - مجموع آنچه در اين آيه و آيهء قبلى كه تنها نامادرى در آن ذكر شده ، و آيهء بعد كه تنها زنهاى شوهردار در آن ياد شده ، پانزده گروهاند : هفت گروه بهواسطهء نسب ، دو گروه به سبب رضاع ، شش گروه به سبب عقد . و چون محرَّمات رضاعى نيز هفت طايفهاند كه دو طايفه در اين جا ذكر شده ، مجموعاً بيست طايفه مىشوند .
دو - از محرّمات مذكور ، آنها كه حرام ابدى هستند مَحرم نيز هستند ، يعنى نگاه كردن بر بدن آنها مانند مادر و خواهر حرام نيست و احتجاب آنها از اين مردان واجب نيست . و آنها كه حرام موقت يا مشروطاند مَحرم نيستند ، مانند خواهر زن و دختر زن ( پيش از تماس با مادرش ) و زن شوهردار .
سه - توجه خطاب در اين آيات به مردان است كه اين گروه از زنان بر شما حراماند ، ولى از خطاب در آيهء 23 خطابى ديگر متوجه به زنان انتزاع مىشود كه بر آنها هم ازدواج با گروههايى از مردان در مقابل زنان مذكور در آيه حرام است به حرمت ابدى يا موقت و مشروط ، مانند طوايف نسب و رضاع و سبب ، يعنى پسران و پدران و برادران و پسران برادر و پسران خواهر و عموها و دايىها و پسران رضاعى و برادران رضاعى ، دامادها و شوهران مادر و پدران شوهر و شوهران خواهر به نحو اجتماع و پسر شوهر و هر مردى
تفسير روان (فارسى) — صفحة 44
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٤