لغت و اعراب :
ذَرَّ الملحَ مضاعف اللام - از باب نصر : پاشيد آن را . ذرية به تثليث ذال و تشديد راء و ياء : نسل و فرزندان . نوحاً : مفعول مقدم هدينا و واو و سيزده نام پس از آن عطفاند به نوح .
تفسير :
وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ كُلّاً هَدَيْنَا وَ نُوحاً هَدَيْنَا مِن قَبْلُ
مراد از هدايت مطلق در هر جا هدايت در اصول عقايد و امّهات فروع است كه مجموع را مىتوان به عنوان دين و اسلام و صراط مستقيم ناميد . و لكن در آيات زير كه در هفت مورد به كار رفته ، مراد هدايت خاصّه است يعنى توأم با مقام نبوّت و تفضيل بر جهانيان عصر و اجتبا و برگزيدن و صلاح ، و اين قسم از هدايت مخصوص انبياى الهى خاصّه اولواالعزم آنهاست .
معناى آيه : و ما به ابراهيم ، اسحاق و يعقوب را بخشيديم . اسحاق فرزند بلاواسطهء او از سارا ، و يعقوب فرزند اسحاق كه نام ديگرش اسرائيل و جدّ اعلاى همهء پيامبران بنىاسرائيل است . و هر يك از دو نفر يعنى اسحاق و يعقوب را ، يا هريك از سه نفر يعنى ابراهيم و آن دو فرزندش را هدايت نموديم ، يعنى به راه مستقيم توأم با اعطاى منصب نبوت و كتاب آسمانى و شريعت و تعليم علوم و معارف درخور مقام آنها و نياز جامعهء آنها .
و نوح را نيز از پيش به همين منوال هدايت نموديم يعنى منصب نبوت و نخستين كتاب آسمانىِ شامل دين و شريعت مستقل و باقى تا زمان ابراهيم عطا نموديم .
وَ مِن ذُرِّيَّتِهِ دَاوُدَ وَ سُلَيْمَانَ وَ أَيُّوبَ وَ يُوسُفَ وَ مُوسَى وَ هَارُونَ
يعنى : و نيز از فرزندان او يعنى نوح يا ابراهيم ، داود و سليمان و ايّوب و يوسف و موسى و هارون را هدايت كرديم ، يعنى به وسيلهء اعطاى مقام نبوت و رسالت .
وَكَذلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ
« ذلك » اشاره به اجر و پاداش پيامبران مذكور است . يعنى : و همان گونه كه آنها را پاداشهاى معنوى در دنيا پيش از آخرت داديم ، همهء نيكان و نيكوكاران را پاداش
تفسير روان (فارسى) — صفحة 408
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٠٨