لغت و اعراب :
[ بهانه هاى واهى مخالفان پيامبر ( ص ) ]
كذلك اشاره به مورد كلام ، و از قبيل تشبيه كلى بر مصداق است . فَتَنَه - از باب ضَرَبَ - :
آزمايش كرد او را ، عذاب كرد ، گمراه نمود . أهؤلاء استفهام براى تحقير و استهزا است .
أنّه من عمل بدل از الرحمة . جهالت : عدم علم ، كار ناروا و خلاف صلاح ، خواه بداند يا نه .
سبيل : راه ، مذكّر و مؤنّث در آن يكسان است .
تفسير :
وَ كَذَ لِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُم بِبَعْضٍ
[ ارزش اهل ايمان ]
يعنى : و اين چنين ما برخى از مردم را به وسيلهء برخى ديگر آزموديم . يعنى از اقدم زمانها چنين آزمايشها را پيش آورديم و اشراف و مترفينِ هر قومى را به وسيلهء ضعفا و فقرايى كه بدانها به چشم حقارت مىنگريستند امتحان نموديم ، يعنى آنها را مشمول نعمتها و رحمتهاى خاص خود قرار داديم .
لِّيَقُولُواْ أَهؤُلَآءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِّنم بَيْنِنَآ
يعنى : تا عاقبت كار اين باشد كه اشراف و مترفين به عنوان تحقير و استهزا بگويند : آيا اينها هستند آنهايى كه خداوند از ميان ما بر آنها منت نهاده و آنها را مورد تعريف و تمجيد قرار داده و جزو مؤمنان و اهل بهشت شمرده است ؟
أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ
يعنى : پاسخ آنها اين است : آيا خداوند به سپاسگزاران از همه داناتر نيست ؟ يعنى آنها به وسيلهء پذيرش دعوت انبيا و دين الهى و طاعت در برابر حق ، سپاس گزاشتند تا مورد امتنان خدا گشتند .
وَ إِذَا جَآءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بَايَاتِنَا فَقُلْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ
يعنى : و چون كسانى كه به آيات كتاب و نشانههاى توحيد ما ايمان مىآورند به نزد تو