همهء گناهانشان را مىزدوديم و به يقين آنها را در باغها و بهشتهاى پرنعمت وارد مىكرديم .
ظاهر « سيّئاتهم » كه جمع مضاف است افادهء عموم است ، يعنى همهء گناهان اصولى و فروعى و حقاللَّه و حقالناس به مجرد ايمان و شروع به تقوا بخشوده مىشود . لكن اين آيه نظير آيهء إِن يَنْتَهُواْ يُغْفَرْ لَهُمْ مَّا قَدْ سَلَفَ [ انفال ، 38 ] و نصوص « الاسلامُ يَجُبُّ ما قبلَه » تخصيص خورده و مواردى از آنها استثنا شده كه در كتب فقهى مندرج است .
پس حاصل مفاد آيه اين است كه به وسيلهء اسلام ، عقايد كفرآميزى كه مدتها بدانها پايبند بوده و واجبات فرعى كه ترك كرده و محرّمات عملى كه بهجا آوردهاند بخشوده مىشود . بدين معنا كه كيفر اخروى آنها ساقط مىگردد و همچنين كيفرهاى دنيوى آنها از حدود و تعزيرات و قضا و كفاره ساقط مىشود ، و اما حقوق مردم نظير قصاص و ديه و ديون مالى و حقوق غيرمالى ساقط نمىشود و تفصيل مسأله و مورد اختلاف بودن بعضى از فروع آن در فقه است .
وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُواْ التَّوْرَاةَ وَ الْإِنجِيلَ وَ مَآ أُنْزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ
يعنى : و اگر آنها تورات و انجيل معهود را برپا مىكردند ، يعنى تورات و انجيلى كه در ملأ اعلى به ارادهء الهى تنظيم شده و در لوح محفوظ مندرج گشته و بر قلب مطهّر موسى و عيسى دو پيامبر اولواالعزم خوانده شده و دست پليد تحريف بدانها نرسيده است ، و نيز آنچه را بر آنها از جانب پروردگارشان فرود آمده ، از قبيل كتابهاى زبور داود و صحيفهء ابراهيم و صحيفهء موسى و همچنين علوم و معارفى كه در كتاب عهدين نيست پياده مىكردند ،
لَأَكَلُواْ مِن فَوْقِهِمْ وَ مِن تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ
يعنى : روزىِ آنها را در دنيا آنچنان فراوان مىكرديم كه از بالاى سر و زير پاهايشان روزى مىخوردند ، يعنى از نعمتهاى آسمانى مثل باران ، تابش خورشيد ، نسيم احياگر و نزولات نافع جوّى ، و از نعيم زمينى مثل بركات بىپايان آن از آب و گياهان و معادن و غيره برخوردار مىشدند .
مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ وَ كَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَآءَ مَا يَعْمَلُونَ
تفسير روان (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٨٢