و هر موجودى را بر حسب اقتضاى ذاتش وسيلهء ادامهء وجود بخشيده و از فضل و كرم خويش آنها را لباس تكامل پوشانده است وَيُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُ [ هود ، 3 ] و وَرَحْمَتِى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ [ اعراف ، 156 ] .
وَ لَيَزِيدَنَّ كَثِيراً مِّنْهُم مَّآ أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَاناً وَ كُفْراً
يعنى : اى پيامبر ، و آنچه بر تو نازل گشته از آيات قرآن و احكام شريعت كه روح سالم را ايمان و تسليم مىافزايد بر آنان بدون شك طغيان و كفر مىافزايد ، همانند غذاى سالم در بدن مريض . و افزودن طغيان و كفر به لحاظ اين است كه هر حكم مُنزَل الهى با طغيان جديد و افزايش كفر و عناد باطنى مواجه است .
وَ أَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَ الْبَغْضَآءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ
يعنى : و پس از مخالفت آنها با پيامبران و ظهور عصيان و طغيان ، در ميان آنها يعنى يهود و نصارا يا در ميان فرقههاى هر يك از آنان ، عداوت و دشمنى شديد باطنى را تا روز قيامت افكنديم .
مراد از عداوت و دشمنى ، اختلاف يهود با نصارا و يا اختلاف فرقههاى مختلف هر يك از آنها با يكديگر است كه منجر به جنگهاى خونين شده و تاريخ ، اغلب آنها را ثبت كرده است . و بقاى عداوت آنها تا روز قيامت دلالت دارد كه پس از ظهور حكومت فراگير مهدى موعود ( عج ) نيز آنها هستند و عداوتشان باقى است ، و مطلب همين است ، زيرا در عصر حكومت تامّه و عامّهء الهيّهء حضرت مهدى ( عج ) هر چند حكومتى غير حكومت الهى نخواهد بود لكن برخى از مذاهب با شرايط اهل ذمّه باقى خواهند بود .
كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ
يعنى : و هر بار و هر زمان كه يهودان آتشى براى جنگ برافروختند خداوند آن را خاموش نمود .
ممكن است آيه اشاره به همهء اعصار گذشته بر اين قوم باشد ، يعنى از نخستين روزهاى افساد يهود و برافروختن آتش جنگ ، در هر بار به وسيلهاى آن را خاموش كرديم ؛ در فتنه و طغيان اوّلشان به واسطهء بخت نصّر ، و در فتنهء بعدى به وسيلهء فطرس رومى ، و در فساد و افساد ديگر به دست زرتشتىها ، و در واپسين آنها به وسيلهء مسلمين .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 280
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٨٠