ذكر فتح در اينجا به نحو مثال است نه اشاره به فتح مكّه و غيره كه نزول آيه پس از آنها بوده است .
وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خَاسِرِينَ « 53 »
لغت و اعراب :
يقول الذين امنوا به تقدير بعضهم لبعض ، يا به تقدير خطاباً للكفار . أهؤلاء استفهام براى تعجب و توبيخ است . جهد : شدت ، و آن مفعول مطلق است به تقدير يجهدون جهد .
تفسير :
وَ يَقُولُ الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَهؤُلَآءِ الَّذِينَ أَقْسَمُواْ بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ
طرف خطابِ مؤمنانِ در آيه ممكن است خود مؤمنان باشند يعنى به يكديگر مىگويند ، و ممكن است كفار اهل كتاب باشند كه منافقان باطناً با آنها بودند . و به هر حال « أهؤلاء » اشاره به منافقان مذكور در آيهء قبل است كه دروغشان آشكار شده ، و مرجع ضمير « معكم » بنابر اول ، مسلمين و بنابر دوم ، كفار است .
معناى آيه : و اگر فتح يا حادثهء معهود رخ دهد ، كسانى كه ايمان آوردهاند در خطابى به يكديگر و با اشاره به منافقان مىگويند : آيا اينها هستند كه با شديدترين سوگندهاى خود به خدا سوگند مىخوردند كه ما بىترديد با شماييم ؟ و اين استفهام به عنوان تعجب از حال منافقان و توبيخ و استهزاى آنهاست .
و يا در خطابى به يهود با اشاره به منافقان مىگويند : آيا اينها هستند كه براى شما قسمى مستحكم مىخوردند كه ما با شماييم و در موارد خطر شما را يارى خواهيم نمود ؟
حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَأَصْبَحُواْ خَاسِرِينَ
اين جمله كلامى است مستأنف از خداوند يا تتمّهء كلام مؤمنان است . يعنى : همهء اعمال
تفسير روان (فارسى) — صفحة 270
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٧٠