نحل . و ظاهراً علت ذكر هفت مصداق براى عنوان ميته به لحاظ بيان امكان استثنا از آن مصاديق است .
الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا
ملاحظهء اين جملات يعنى از « اليوم يئس » تا « الاسلام ديناً » كه ناظر به يك مطلب كلى مرتبط به اصل دين و يأس كفار از رخنهء در آن و اكمال و انتخاب آن براى جامعه است ، و ملاحظهء اصل آيه از اول تا آخر آن كه مسوق است براى بيان حكم فرعى خاصى متعلّق به چند عنوان معيّن و ارتفاع آن در موارد اضطرار همانند سه آيهء نظير خودش يعنى آيهء 173 بقره و 115 نحل و 145 انعام كه همه قريبالمضمون در صدر و ذيل ، مماثل يكديگر و متعرض آن حكم خاص در حال اختيار و اضطرارند ، كاملًا روشنگر اين مطلب است كه اين كلام از آيه به عنوان جملهء معترضه در وسط يك آيهء فرعى قرار گرفته است و حكم اصل آيه و صدر و ذيل آن از مفاد اين جملات جداست ، و پيداست كه اين كلام در مورد خاصى و مكان و زمان معينى به عنوان مطلبى مستقل نازل گشته است . و روايات وافرى كه از فريقين دربارهء اين كلام و محتواى آن و شأن نزولش وارد شده شاهد ورود آن مستقلًا براى غرضى خاص است هر چند در زمان و مكان نزول آن اختلاف است .
و آنچه به طرق معتبر از ائمّهء اهلبيت عليهم السلام رسيده اين است كه اين كلام پس از قضيهء غدير خم و نصب على بن ابى طالب عليه السلام به خلافت و جانشينى پيامبر اسلام و امامت امت اسلامى نازل گشته و اشاره به آن است و فرق ندارد كه مجموع ظرف و مظروف در يك زمان نازل شده يا جداگانه بوده ، و وقوع اين جملات در وسط آيه به دستور حق تعالى بوده يا به انتخاب خود پيامبر اسلام يا در هنگام جمع و تنظيم اين كتاب پس از ارتحال پيامبر .
معناى آيه در خطاب به مؤمنان اين است : امروز كسانى كه كفر ورزيدهاند اعمّ از مشركان قريش و اهل كتاب و غير آنها از دين شما مأيوس شدهاند ( و مراد از « روز » مطلق زمان است مانند اينكه گفته مىشود ديروز جوان بودى و امروز پير شدهاى ) ، يعنى از طمع در ابطال و براندازى دين اسلام و ازالهء حاكميت آن برجامعه و از بين بردن احكام اصولى و فروعى و اخلاقى و حلال و حرام آن نوميد گشتهاند ، پس هرگز از آنها نترسيد و از من
تفسير روان (فارسى) — صفحة 211
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢١١