لغت و اعراب :
[ عدالت ميان همسران ]
فلاتميلوا به تقدير الى المرغوب اليها ، يا عن المرغوب عنها . فتذروها : پس ترك كنيد او را ، و ضمير مؤنث آن راجع است به مرغوبٌ عنهاى مقدر .
تفسير :
وَ لَن تَسْتَطِيعُواْ أَن تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَآءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ
خطاب آيه به مردانى است كه بيش از يك زن دائمى دارند . يعنى : هرگز شما توان آن را نداريد كه ميان زنها عدالت ورزيد هرچند بر آن حريص باشيد .
مراد عدالت در ميل و محبت باطنى است به گونهاى كه محبتش نسبت به همهء آنها يكسان باشد . و اين امر ممكن نيست ، زيرا ميل و محبت نسبت به شخصى معلول اوصاف و احوال و جاذبههاى مختلف جسمى و روانى اوست و تساوى اين امور در دو شخص يا بيشتر تحقّقپذير نيست ، پس تساوى و اختلاف در محبت هيچ يك اختيارى نيست .
فَلَا تَمِيلُواْ كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ
مراد از ميل در اينجا رعايت وظايف ظاهرى شرعى و ترتيب آثار عملى زوجيت است . يعنى : اگر ميل قلبى در اختيارتان نيست و طبعاً به يكى محبت داريد و به ديگرى نداريد يا كمتر داريد ، پس آثار و شئون زوجيت را از حسن تكلّم و عشرت و بذل نفقه و كسوت و انجام عمل همخوابگى و اعطاى مهر و غيره ، يكسره متوجه آن كه به او محبت داريد نكنيد به گونهاى كه آن ديگرى را كالمعلّقه رها سازيد ، يعنى همانند زنى كه بلاتكليف و بىشوهر و چون جسمى معلّق و آويزان است قرار دهيد كه گويى نه زن آزاد بىهمسر است كه به سراغ تهيه زندگى رود ، و نه زن شوهردارى است كه دلگرم سرپرست و معاشرت و نفقهء او باشد .
وَ إِن تُصْلِحُواْ وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا
خطاب به مردان است . يعنى : اگر شما به اصلاح كار زنان پردازيد و راجع به ميل عملى و وظايف ظاهرى رعايت تقوا كنيد كه همان مراعات تساوى در رفتار است ، پس خداوند از ازل و هميشه آمرزنده و مهربان بوده و هست ، يعنى شما را مورد