ارث يا مهر آنها را كه از جانب خداوند براى آنها نوشته و مقرّر گشته نمىپردازيد .
وَ تَرْغَبُونَ أَن تَنكِحُوهُنَّ
يعنى : و نسبت به خودشان هم اگر صاحب جمال اند رغبت داريد با آنها ازدواج نماييد ، و اگر چنان نيستند از ازدواج با آنها بىميلى مىكنيد .
و فتواى خدا در اينباره آيات كلّى ارث است كه آنها را در تمام طبقات ارث سهيم قرار داده ، و آياتى است كه مهر آنها را « نِحله » ناميده و پرداخت آن را مؤكّداً واجب كرده و از منع آن جداً برحذر داشته است .
بدان كه در زمان جاهليت پيش از اسلام رسمشان بر اين بوده كه ميراث ميّت را در همهء طبقات ارث به ارحام ذكور قادر بر جنگ مىدادند ، و زنان و دختران و پسران غيربالغ حظّى نداشتند . و اگر ميت ، وارث ذكور جنگجو نداشت اولياى عرفى يا زورمندان قبيله به بهانهء ازدواج با وارث ، اموال او را تصرّف مىكردند . اگر وارثها داراى جمالى بودند يا ميل داشتند ازدواج مىكردند و گرنه همانطور نگهشان مىداشتند تا در مالشان تصرّف نمايند و اين روشها و امثال آن سبب اين سؤال و استفتا گرديده بود .
وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ
يعنى : و نيز خداوند دربارهء مستضعفان از فرزندان ميّت براى شما فتوا مىدهد ؛ و آنها ناتوانهاى سنّى و روانى از فرزندان ميت هستند كه طبعاً توان مطالبهء حق خود را ندارند .
و فتوا دربارهء اينها اطلاقات ادلّهء ارث است .
وَ أَن تَقُومُواْ لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ
يعنى : و نيز خدا فتوا مىدهد يا وصيت مىكند كه براى يتيمان و به نفع آنها خواه يتيمانى كه اموال آنها در دست شما باشد يا نه ، قيام به قسط كنيد . در حفظ و تعليم و تربيت آنها همانند فرزندان خود رفتار نماييد و در اموالشان راه قسط و عدل را بپوييد .
وَ مَا تَفْعَلُواْ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيماً
يعنى : و آنچه از كارهاى خير انجام مىدهيد خداوند از پيش بدان دانا بوده يا هميشه بدان داناست . و ذكر « من خير » به تناسب مورد است و گرنه خداوند به همه چيز در همه حال داناست .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 153
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٥٣