لغت و اعراب :
[ احكام زنان ]
فَتوا و فُتيا و افتاء : بيان حكم ، و استفتاء : طلب بيان حكم . ما يُتلى عطف است به ضمير مجرور فيهنّ ، و فىالكتاب و فى اليتامى هر دو متعلقاند به يُتلى . نساء و نسوَة هر دو جمع « امرأة » اند از غير لفظش و شامل صغير و كبيرند . أن تنكحوهنّ به تقدير فى أن تنكحوهنّ ، يا عن أن تنكحوهنّ . و المستضعفين عطف است به يتامى النساء .
تفسير :
وَ يَسْتَفْتُونَكَ فِى النِّسَآءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ
در تفسير اين آيه و جملات آن وجوهى ذكر شده و اولى اين است كه آيه را بدين گونه تفسير كنيم كه مرادِ سائلين سؤال از مطلق حكم زنهاست ، يعنى مراد از « نساء » جنس جمع ، و غرض از سؤال نظر كلّى شريعت اسلام دربارهء حقوق زنهاست از جنبهء جواز تعدّد زوجات و كيفيت ارث آنها و نحو ذلك ، در مقابلِ سيرهء ظالمانه و رفتار خشن و جاهلانهء مشركان و كفّار و اهل كتاب آن عصر نسبت به خود زن و اموال ارثى و غيرارثى آنها . پس جملهء فوق سؤال و جوابى است مستقل .
معناى آيه : اى پيامبر ، از تو دربارهء زنان ، يعنى حقوق كلّى آنها نسبت به خودشان و اموالشان فتوا و بيان حكم مىخواهند ، بگو : خداوند تنها خود دربارهء آنها به شما فتوا مىدهد ، زيرا احكام كلّى اسلام تنها به تشريع خود خداوند است و پيامبران ، مبلّغ احكام اند . و مصداق فتاوا اينجا ذكر نشده بلكه مراد ، احكامى است كه در اوايل اين سوره بيان شده و بعداً نيز ذكر خواهد شد از قبيل اين احكام :
1 - تعدّد زوجات در اختيار مرد است كه مىتواند تا چهار زن دائمى در يك زمان داشته باشد با شروطى كه تشريع شده و اهمّ آنها رعايت عدالت همهجانبه ميان آنهاست ، كه اگر نتواند بايد به يك زن دائم قناعت كند .
2 - لزوم دادن مهر يا متعه براى زن از جانب شوهر با رعايت حسن معاشرت .
3 - ثبوت سهم الارث براى زنان از ارحام ميّت يعنى از تركهء آنان ، همانند ارحام مرد .
4 - تعيين سهميه و نصيب زنان از ماترك ارحام ميت مانند مردان در اغلب موارد و