را حرام نمايند و در نتيجه ، حلال تو را حرام سازند . و اين آيه اشاره است به اقسام چهارگانهاى كه در آيهء 103 از سورهء مائده ذكر شده است : مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنم بَحِيرَةٍ وَ لَاسَآئِبَةٍ وَ لَاوَصِيلَةٍ وَ لَاحَامٍ .
وَ لَأَمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ
يعنى : و نيز سوگند باد كه آنها را فرمان مىدهم آفرينش خدا يا آفريدهء خداوند را تغيير دهند . يعنى در روح و جسم خودشان يا در امور خارج از خود تغيير و تبديل ناروا انجام دهند . روح و روان خود را كه طبق فطرت خاصى آفريده شده و جسم خود را كه بر وفق هدفى تعديل و تنظيم شده تغيير دهند و دگرگون سازند .
و اين يك امر كلّى است و از مصاديق آن اين است كه عقايد توحيدى را كه عجين فطرت و مزيج خلقت بشر است تبديل به باورهاى كفر و شرك و اعتقاد به تجسّم و تثليث و تعدّد آلهه و ارباب انواع نمايند ، و بذرهاى فضايل اخلاق انسانى را كه وديعهء ذات او و نهفته در طبيعت اوست در مرحلهء فعليت تبديل به رذايل اخلاق و صفات پليد سازند ، و عبادتهاى بدنى و خضوع در مقابل حق را كه نشأتيافته از غرايز فطرى است تبديل به پرستشهاى فاسد و ناروا نمايند ، مانند سجود در برابر بتها و ستارگان و غير آنها ، و همهء واجبات و محرّمات را كه طبق صلاح فرد و اجتماع ، جعل و تشريع شدهاند تبديل به عصيان و طغيان و مخالفت نمايند .
وَ مَن يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيّاً مِّن دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَاناً مُّبِيناً
يعنى : و هركس شيطان را با چنين افكار و وسوسههاى باطل ، به جاى خدا ولىّ خود سازد ، يعنى دوست و ياور و بالأخره سرپرست امور خود نمايد و حركتها و فعاليتهاى خود را طبق دستور او قرار دهد ، پس حقيقت اين است كه به زيان آشكارى گرفتار شده است .
يَعِدُهُمْ وَ يُمَنّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُوراً
اين آيه در بيان خسران و زيان مذكور در آيهء قبل است ، و مراد از وعدهء شيطان ، القاى وسوسههاى خوشحالكننده در دل انسان است و مراد از ايجاد تمنّى ، توليد حالت آرزوهاى مختلف است كه غالباً شخص را به سوى آنها حركت مىدهد . و فعل مضارع اول و دوم مفيد استمرار است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 144
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٤٤