وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بارِئِكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوّابُ الرَّحيمُ ( 54 )
لغت :
عِجل : گوساله . برأه - از باب مَنَع - : او را از عدم آفريد ، و بارئ به معناى خالق است كه در سه جاى قرآن آمده است .
تفسير :
« وَ إِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَكُم بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ »
يعنى : و ياد آوريد زمانى را كه موسى پس از آن كه از طور بازگشت و امّت خود را دچار انحراف عظيم شرك ، و گرفتار عمل پليد و گناه بزرگ گوسالهپرستى ديد ، بر اساس وظيفهء خطير نبوت و رحمت و دلسوزى قومى ، به آنان گفت : اى قوم من ، شما بدين سبب كه گوساله را به خدايى گرفتيد بر خويش ستم كرديد ،
« فَتُوبُواْ إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُواْ أَنفُسَكُمْ »
يعنى : پس بايد بهسوى خالق خود - ذات اقدسى كه شما را از كتم عدم به وجود آورده - باز گرديد و خود را بكشيد ، يعنى هواهاى نفس و طغيانهاى هوس را به واسطهء عمل به تورات و رياضت شرعى و تصفيهء روح و تكميل اعمال ، سركوب نماييد و اين معناى كشتن نفس است . و برخى گفتهاند : مراد از كشتن خود ، كشتن كسانى از خود آنهاست كه از پرستش گوساله توبه نكرده بودند .
« ذلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِندَ بَارِئِكُمْ »
يعنى : موسى گفت : اين گونه توبه براى شما در نزد خالقتان بهتر است .
« فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّو ابُ الرَّحِيمُ »
ظاهر اين جمله اين است كه آنها توبه كردند و طبق دستور موسى شروع به قتل نفس كردند و پيش از آن كه توبهء آنها به پايان برسد و عمل آنها تكميل گردد توبهء حق به آنها رسيد ، يعنى : خدا عطف توجه كرد و توبهشان را قبول نمود و از اين رو موسى جملهء فوق را گفت . يعنى خدا به شما عطف توجه نمود ، زيرا خداوند بسيار توبهپذير و مهربان است .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 79
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٧٩