« إِنَّهُ هُوَ التَّو ابُ الرَّحِيمُ »
يعنى بىترديد خدا سخت توجه كننده و روىآورندهء به بنده و توبهپذير و بسيار مهربان است .
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَميعًا فَإِمّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 38 )
وَ الَّذينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ ( 39 )
تفسير :
« قُلْنَا اهْبِطُواْ مِنْهَا جَمِيعاً »
يعنى : به آنها گفتيم كه همگى از اين بهشت فرود آييد . و طبعاً پس از صدور چنين فرمانى از خداوند ، فرشتگان آنها را بيرون مىكنند و به محل مقصود مىرسانند . و علت تكرار خطاب هبوط در اين آيه و آيهء قبلى ، تعدد پىآمدها و عواقب هبوط و اهميّت آنهاست به گونهاى كه سزاوار است كه هر يك در خطابى مستقل ادا شود ، زيرا هدف در آيهء قبلى ، اولًا بيان دشمنى شديد ميان دو گروه است كه هر يك داراى افراد و نسلهاى بىپايان است ، و حملهء سخت نامرئى اولاد شياطين بر اولاد آدم ، و وقوع نبردى سرد و طولانى به طول تاريخ حياتشان ، به گونهاى كه جهنمِ هفت طبقهاى براى مغلوبين و سازشكاران و تسليم شوندگان از اولاد آدم تهيه شده . ثانياً اعلان موقّت بودن مكث در اين سرزمين به توقيتهاى مختلف .
و هدف در اين آيه ، اعلام كلّى و عام بر اولاد آدم است كه اين سرزمين ، موقّتاً براى آزمايش آنها تهيه شده است ، بدين معنى كه از جانب خداوند وسائل هدايتى براى آنها خواهد آمد و آنها را بر سر دو راهى قرار خواهد داد ؛ پيروان هدايت ، بهشتى و مخالفان آن ، اهل دوزخ خواهند بود .
« فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِنِّى هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدَاىَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَاهُمْ يَحْزَنُونَ »
كلمهء « امّا » در اصل « ان ما » بوده كه « ان » شرطيه ، و « ما » زايده است ، و نون مشدّد « يأتينّكم » براى تأكيد ، و جواب شرط « فَمَن تَبِعَ » است . و غرض ، خبر از اين مطلب است كه پس از آن كه در روى زمين قرار گرفتيد ، هرگاه بهسوى شما از جانب من هدايتى آمد - يعنى وسيلهء هدايت مانند پيامبران مرسل و شرايع نازله و كتابهاى آسمانى - و حتماً خواهد آمد ، آنان كه از هدايت من پيروى كنند ، يعنى آن را به دل بپذيرند و در عمل پياده كنند ، در عالم آخرت نه بر آنها خوفى است و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 67
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٦٧