تفسير :
سجده بر كدام آدم
« وَ إِذْ قُلْنَا لِلْمَلَآئِكَةِ اسْجُدُواْ لِأَدَمَ »
ظاهر اتصال اين آيه به ما قبل خود مىرساند كه دستور سجده بر آدم در نتيجهء حسن انجام آزمايش او در بيان اسماء است ، لكن ظاهر مفاد آيهء 72 سورهء ص « فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ » اين است كه اين دستور بلافاصله پس از نفخ روح در او و زنده شدن اوست ، بنابراين از آيات قبل جداست .
معناى آيه : به ياد آوريد زمانى را كه به فرشتگان به عنوان امر وجوبى مؤكّد دستور داديم كه به آدم سجده كنيد ، يعنى در برابر او به هر نوع كه بخواهيد خضوع نماييد ، يا همه به صورت سجدهء شرعى و به عنوان غايت خضوع به سجده افتيد .
ممكن است كلمهء « آدم » در اينجا به لحاظ شخص ، خود آدم باشد ، يعنى فرشتهها مأمور شدند در برابر شخص او احترام بگذارند و به سجده افتند ، زيرا او نخستين فرد از نوع انسان است كه گرامىترين موجود عالم خلقت است ، و اولين پيامبرى است كه به خصوص عائله و اولاد خود مبعوث گشته ، و يگانه انسانى است كه مرحلهء آفرينش را به عنوان اعجاز ، بدون پيمودن راه عادى خلقت ، به دو دست تواناى خداوند ، طى كرده است . و ممكن است آدم به عنوان حكايت از نسل آيندهاش تا روز قيامت ملحوظ شده و معناى آيه اين باشد كه به همهء گروههاى مختلف فرشتگان دستور داديم در برابر طايفهء انسان كه نمونهء آنها شخص آدم است تا آنگاه كه نسلشان در جهان باقى است بايد خدمتگزار بوده و خضوع كنند ؛ بدين معنى كه فرشتهها منقسم به گروههاى متعدد گردند : برخى متكفّل ترسيم هيئت آنان در رحم ، برخى محافظ آنها از حوادث جوّى و شيطانهاى جنّى ، و عدّهاى مشغول نوشتن عقايد و اعمالشان از ايمان و كفر و طاعت و فسق ، گروهى متصدى الهام قلبى به آنها در مواقع لازم و امر به معروف و نهى از منكر ، طايفهاى فعال دربارهء تأمين زندگى آنها از غذا و لباس و غيره ، گروهى مباشر قبض ارواح آنان و انتقالشان به جهان ديگر و طوايف ديگرى متصدى امور مهمّ مربوط به پس از انتقال به برزخ و ما بعد آن .
« فَسَجَدُواْ إِلَّآ إِبْلِيسَ أَبَى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ »
يعنى : پس همهء فرشتگان براى امتثال فرمان خدا و امر وجوبى او به سجده افتادند . يعنى هر فردى به طورى كه خواست اظهار خضوع نمود و يا همگى به صورت سجدهء شرعى و به قصد