تفسير :
دعاى قرآنى
« الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِهِمْ »
يعنى : صاحبان عقل و خرد ، كسانى هستند كه ايستاده و نشسته و بر پهلو خفته ، خدا را ياد مىكنند .
ذكر اين سه حالت كنايه از عموم است ، يعنى در همه حال در ياد خدايند . و ممكن است مراد از « يذكرون اللَّه » خواندن نماز باشد ، يعنى آنها كسانى هستند كه نمازشان را در حال قيام و قعود و بر پهلو خفته انجام مىدهند ؛ شخص سالم در حال قيام ، مريض در حال قعود ، و مريضتر در حال خفتن . و مراد از پهلو آيا پهلوى راست است يا اعم از راست و چپ و يا اعم از خوابيدن به پشت ؟ و در فرض اعم آيا حكم به نحو تخيير است يا ترتيب ؟ مسائلى است كه در فقه ذكر شده است .
« وَ يَتَفَكَّرُونَ فِى خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ »
يعنى : و آنان در آفرينش آسمانها و زمين فكر مىكنند و مىانديشند .
خردمندان در حدوث و قِدَم و عظمت و وسعت و طول و عرض و كيفيت ارتباط و هدف نهايى و علت غايى و نظام و تدبير و زمان زوال و فناى آنها تأمّل و تفكر دارند .
« رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ »
يعنى : آنها پس از تفكر و انديشه به تلفظ زبان يا به زبان حال و قلب مىگويند ، گفتارى نشأت يافته از عمق جان ، و اقتضاى فطرت ، و قضاوت عقل سليم و مطابق با تصريح كتابهاى آسمانى و نقل قويم ، كه پروردگارا به يقين اين دستگاه عظيم و پهناور را بيهوده و لغو و باطل و بدون هدف نيافريدى . و تو از هر عيب و نقص و لغو و باطل مقدّس و منزّهى .
« فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ »
يعنى : خدايا ترديدى نيست در اينكه اين جهان هستى را براى مكلّفان و خاصه انسانهاى ساكن آن آفريدهاى كه تكاليفى بر عهدهء آنها بگذارى و آنان را به مرحلهء آزمايش درآورى تا مطيعان را پاداش بهشت و طاغيان را كيفر جهنم دهى ، پس ما را به توفيقات غيبى خود در دنيا از طغيان و عصيان ، و در آخرت از آتش دوزخ نگه دار و نجات بخش .