آمرزنده و مهربان است .
افزايش ارتدادو ناپذيرى توبه
ظاهر اين آيات ، قبولى مطلق توبهء هر دو قسم گذشته از كفار است . لكن طبق ادلّهء شرعيه ، برخى از گناهان يا برخى از آثار آنها بخشوده نمىشود و از اطلاق آيه استثنا شده است . مثلًا كسى كه سبب گمراهى اعتقادى شخصى يا گروهى شده و گمراهان با همان عقيده مردهاند ، طبق روايات ، قبولى توبهء آن شخص مشروط به اين است كه آنها را زنده كند و از ضلالت باز گرداند ، و اين امر شدنى نيست . و همچنين توبهء مرتد فطرى نسبت به حكم اعدامش مورد قبول نيست .
إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا بَعْدَ إيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْرًا لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضّالُّونَ ( 90 )
إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ اْلأَرْضِ ذَهَبًا وَ لَوِ افْتَدى بِهِ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرينَ ( 91 )
لغت و اعراب :
مِلْءُ الإناء : مقدارى از شىء كه ظرف را پر كند . افتدى نفسَه بالمال : آزاد كرد خود را به دادن مال . و لو افتدى فرد خفى « لو » است .
تفسير :
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ »
يعنى : حقيقت اين است كسانى كه پس از ايمانشان كفر ورزيدند ، مانند عدهاى از اهل دانش يهود و نصارا كه پيش از بعثت پيامبر اسلام ايمان آورده بودند و پس از بعثت او كافر شدند و دعوت و كتاب و دينش را رد كردند ، و خلاصه هر كسى كه پس از ايمان ، به نحو ارتداد فطرى يا ملّى كافر شد .
« ثُمَّ ازْدَادُوا كُفْراً لَن تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُوْلئِكَ هُمُ الضَّآلُّونَ »
يعنى : سپس به كفر خويش به واسطهء غور در اعتقاد باطل يا استمرار بر كفر و فسق ، افزودند و آن را راسخ و محكم كردند ، هرگز توبهء آنها پذيرفته نمىشود و آنها هستند كه گمراهانى ثابت و