استوار در گمراهىاند .
علت عدم پذيرش توبهء آنها با اينكه ادلّهء توبه عام و غيرقابل تخصيص است ، اين است كه توبهء واقعى از آنان محقّق نمىشود ، و اگر فشار حوادث آنها را وادار به توبه كند توبهء آنها نفاقى و تقيهاى و يا در وقت يقين به مرگ و مشاهدهء علائم آن است و چنين توبهاى پذيرفته نيست .
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَن يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِم مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً وَلَوِ افْتَدَى بِهِ »
عدم آمرزش و شفاعت براى اموات كفار
يعنى : حقيقت اين است كسانى كه كافر شدند و در حال كفر مردند ، يعنى اعم از آنان كه از آغاز كافر بودند يا پس از اسلام كافر شدند ، از هيچيك از آنها به اندازهاى از طلا كه روى زمين را پر كند پذيرفته نمىشود اگر چه آن را در آخرت به عنوان فديه دهند . يعنى اگر همهء آن را در دنيا در حال كفر يا اسلامِ پيش از كفر در راه خدا انفاق نمايند پذيرفته نيست ، و نيز اگر همهء آن را در آخرت به عنوان فديهء نجات خود بدهند نيز پذيرفته نخواهد شد . و اين فرض فرد خفى « لو » است .
امّا پذيرفتهنشدن انفاق دنيا ، به لحاظ آن كه كفرِ مقارن يا پس از انفاق ، آن را كَسَرابٍ بِقيعَةٍ و آبنماى صحرا كرده ؛ و امّا در آخرت براى اينكه بر فرض قدرت مجرم بر چنين مالى ، آنجا جاى جبران مافات نيست ؛ علاوه آن كه گيرنده محتاج آن نيست .
« أُوْلئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَ مَا لَهُم مِّن نَّاصِرِينَ »
شرط ايثار در سعادت مؤمن
يعنى : آنها هستند كه عذابى دردناك دارند و هرگز يارى دهندگانى نخواهند داشت .
لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَليمٌ ( 92 )
تفسير :
« لَن تَنَالُوا البِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ »
مراد از « بِرّ » در اينجا خير كامل از جانب خداوند است مانند رحمت و رضا و بهشت او ، و يا در وجود انسان ، مانند ايمان كامل و كمال انسانيت و اخلاق . و مراد از « ما تحبّون » مطلق محبوب و مورد علاقهء انسان است از جان و جاه و اولاد و اموال .
معناى آيه : هرگز به رحمت و بهشت خدا نمىرسيد و يا به كمال ايمان و اخلاق فاضلهء انسانى نايل نمىشويد مگر اينكه از آنچه دوست داريد در راه خدا انفاق نماييد ، از جان خود در مورد