« فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسنٍ »
مراد از « امساك » رجوع در عدّه ، و مراد از « تسريح » اتمام عدّه است .
يعنى : پس از هر يك از دو طلاق ، حكم الهى دربارهء مرد تخيير است ميان آن كه به نيكى و به نحو پسنديده و با رعايت آداب شرعى و انسانى در عدّه رجوع كند و به همسرى خود ادامه دهد ، يا به نيكى و حسن خلق و تأديهء حقوق مالى ، عدّه را به اتمام رساند و زن را رها سازد .
« وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَن تَأْخُذُوا مِمَّآ ءَاتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً »
يعنى : براى شما مردان طلاق دهنده جايز نيست كه از آنچه به آنها - يعنى به همسرانتان - به عنوان مهر يا نفقه دادهايد چيزى را به اجبار پس بگيريد چه رسد به آن كه از اموال شخصى آنها باشد .
« إِلَّآ أَن يَخَافَآ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ »
يعنى : مگر در جايى كه هر دو طرف بيم آن داشته باشند كه در صورت ادامهء زوجيت ، حدود الهى را اقامه نكنند . يعنى هر دو از تخلّف و نشوز يكديگر بترسند و درخواست طلاق از هر دو طرف باشد .
« فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ »
خطاب « خفتم » متوجه اولياى شرعى يا عرفى طرفين است از قبيل پدر ، برادر بزرگ ، عمو و غيره ؛ و يا متوجه حكّام شرع و قضات است . يعنى : اگر به واسطهء تحقّق كراهت و تنفّر ميان مرد و زن بيم داشتيد از اينكه حدود الهى را اقامه نكنند ، يعنى وظايف خود را انجام ندهند و هر يك نسبت به ديگرى نشوز پيدا كند ، پس به آنان ابلاغ نماييد كه بر هيچ يك از دو طرف گناهى نيست در آنچه زن به عنوان فديهء رهايى خويش به مرد بدهد . يعنى بر او دادن و بر اين گرفتن ، گناه نيست .
بدان كه ظاهر اين آيه اين است كه جواز دادن و گرفتن فديه در صورتى است كه زن و شوهر هر دو نسبت به يكديگر كراهت داشته باشند و اين همان موضوع « طلاق مبارات » است كه مشروط به شروطى است ، از جمله آن كه مرد بيش از مهريه نبايد چيزى بگيرد . و مفسران برآنند كه آيه شامل صورت ديگرى نيز هست و آن اينكه كراهت و بيم نشوز و تجاوز از جانب زن نسبت به مرد باشد كه موضوع « طلاق خلع » است و حكم آيه در اين صورت نيز جارى است و مرد در اين فرض مىتواند بيش از مهر هم چيزى بگيرد ، و آنچه گرفته مىشود « عوض خلع » ناميده مىشود . اين مطلب مبتنى بر استفادهء طلاق از جملهء « أن لايقيما حدود اللَّه » است كه شامل صورت نشوز هر دو
تفسير روان (فارسى) — صفحة 248
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٤٨