لغت و اعراب :
فَبَلَغْنَ : قارَبْنَ ، يعنى نزديك شدند . أجل : مجموع مدت تعيين شده براى شىء ، و نيز آخر آن مدت .
تسريح : رها و آزاد كردن . هَزَأَ بفلان هزءاً و هُزُواً - از باب مَنَع و عَلِم - : مسخره كرد او را . ما أنزل جملهء مستأنفه يا عطف تفسير به نعمت اللَّه است .
تفسير :
« وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النّسَآءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ »
يعنى : و چون زنها را به طلاق رجعى طلاق داديد و نزديك به آخر مدت عدّه شدند ، يكى از دو معامله را به نيكى با آنها انجام دهيد : نخست آن كه آنها را به معروف نگه داريد ، يعنى رجوع كنيد ولى با حسنخلق و جبران حقوق فوت شده و تصميم بر رعايت حقوق در آينده . دوم آن كه بهمعروف آنها را آزاد نماييد ، يعنى بگذاريد عدّه تمام شود و با حسنخلق و استحلال از حقوق غير مالى و تتميم بقاياى نفقه و حقوق مالى و تسليم مهر به طور كامل ، از آنها جدا شويد .
« وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَن يَفْعَلْ ذَ لِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ »
يعنى : و آنها را براى ضرر زدن نگه نداريد كه تعدّى نماييد . مبادا رجوعتان در عدّه به منظور تعدّى به حقوق و ظلم به او باشد ، نظير آن كه طلاق دهيد و در اواخر عدّه رجوع كنيد كه محروميت معاشرت در عدّه را بر وى تحميل نماييد ؛ و يا آن كه به قصد طلاق پس از رجوع ، مراجعه كنيد و طلاق دهيد و حرمان از معاشرت را در دو عدّهء متوالى متوجه آنها نماييد . و كسى كه چنين رفتار كند به يقين بر خود ستم كرده است ، زيرا بىترديد عكسالعمل ظلم در دنيا يا در آخرت يا در هر دو به ظالم بازمىگردد .
« وَلَا تَتَّخِذُوا ءَايتِ اللَّهِ هُزُوًا »
يعنى : هرگز آيات كتاب خدا را به واسطهء ترك عمل و مخالفت با احكام و معارف آن به مسخره و استهزا نگيريد .
« وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَآ أَنزَلَ عَلَيْكُم مِنَ الْكِتبِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُم بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلّ شَىْءٍ عَلِيمٌ »
يعنى : و حتماً نعمت خدا را بر خويش به ياد آوريد كه جسم سالم و محيط زندگى راحت و همسر متناسب و وسايل رفاه دنيا براى شما بشرها در روى اين كره فراهم نموده ، و نيز متذكر شويد
تفسير روان (فارسى) — صفحة 251
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٥١