وسيلهء شعر و نثر سخن مىگفتند ، خطبهها خوانده ، مداحىها نموده و دادِ سخن مىدادند .
در اين آيه مىفرمايد : و چون مناسك و اعمال حج و عمرهء خود را به پايان رسانديد به ياد خداوند پردازيد همان گونه كه پدرانتان را ياد مىكرديد بلكه يادى بهتر و قوىتر و رساتر از آن .
يعنى از خدا بگوييد ، از توحيد ذات و صفات و جمال و جلال او ، و از نعمتهاى بىپايان دنيوى و اخروى و مادى و معنوى او ، از آفريدههاى بىحدّ و حصر او در ملك آسمانها تا زمين او ، از دوام وجود از ازل تا ابد او و بالأخره هرچه از عظمت و جلال او مقدور فكر و توان نطق و بيانتان باشد به رشتهء بيان و قلم در آريد .
« فَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِى الْأَخِرَةِ مِنْ خَلقٍ »
خير دنيا و آخرت را بخواهيد
يعنى : برخى از مردم مىگويند : پروردگارا به ما از نعمتهايت در دنيا بده ، يعنى تنها دنيا را مىخواهند ، و آنان را در آخرت هيچ حظّ و نصيبى از رحمت الهى نخواهد بود ، زيرا او آخرت را نخواسته است ، يا به خاطر عدم اعتقاد يا عدم اعتنا .
« وَمِنْهُم مَن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِى الْأَخِرَةِ حَسَنَةً »
يعنى : و برخى از آنان مىگويند : پروردگارا به ما در دنيا حسنه عطا كن و در آخرت حسنه عطا كن . و « حسنه » بهطور كلى هر چيز نيكويى است كه انسان را شاد كند از نعمتهاى مادى و معنوى و دنيوى و اخروى . و آنچه در تفسير « حسنه » گفته شده مانند صحت بدن ، روزى فراوان ، اولاد صالح ، همسر شايسته ، ثروت وافر ، جاه عريض و طويل ، امنيت محيط ، عقل سالم ، دين حق ، اخلاق فاضله ، اعمال عبادى ، محبت اهل بيت عليهم السلام و غير اينها همه از مصاديق معناى كلى است .
« وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ »
يعنى : و اى پروردگار ، ما را از عذاب آتش - يعنى آتش برزخ و قيامت و جهنم پس از قيامت - نگهدار .
« أُوْلئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا »
يعنى : آنها هستند كه براى آنها بهرهاى است وافر از آنچه كسب كردهاند ، يعنى از نِعَم دنيا و از نعم آخرت . مراد از « ما » در « ما كسبوا » عقايد و اخلاق و اعمال نيك آنهاست كه با مجاهدتهايى كسب كردهاند و از اين فراورده در دنيا نصيبشان اين است كه كمالات روحى و مقامات والاى انسانى نشأت مىيابد و در آخرت نعمتهاى بىمنتهاى بهشتى ، و يا خود اين فراوردهها در آخرت