تفسير :
« لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَبْتَغُوا فَضْلًا مِن رَبّكُمْ »
يعنى : بر شما گناهى نيست كه در حال احرام و اشتغال به حج و عمره از جانب پروردگارتان فضل و رحمت جستجو كنيد . يعنى به وسيلهء دعا و اجير شدن و اجارهء مركوب و هر كسب متناسب آن حال ، مال دنيا بطلبيد .
« فَإِذَآ أَفَضْتُم مِنْ عَرَفتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ »
يعنى : پس چون بعد از اتمام وقوف در عرفات ، در غروب عصر نهم ذىحجه از صحراى عرفات بهسوى مشعر دستهجمعى سرازير شديد خدا را در مشعرالحرام به دعا و ذكر و خواندن نماز مغرب و عشاى شب عيد و خواندن نماز سحر و نماز صبح در مابينالطلوعين روز عيد ، ياد كنيد . توصيف مشعر به حرام ، به خاطر حرمت تشريعى و وجوب وقوف در آن است كه از اعمال مهم حج بلكه ركن ركين همهء عملهاى حج است و عدم حضور در آنجا يا عبور بدون وقوف ، هتك حرمت آن و سبب فساد حج است .
« وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ »
يعنى : بايد خدا را در آنجا به دعا و ذكر و مخصوصاً به نماز صبح و وقوف بينالطلوعين به ياد آوريد . همان گونه كه شما را به توحيد و دين و شريعت اسلام و كتاب آسمانى قرآن و اصول و فروع آن هدايت نموده است . يعنى به شكرانهء اين نعمتها بايد چنين كنيد .
« وَ إِن كُنتُم مِن قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّآلّينَ »
يعنى : حقيقت اين است كه شما پيش از اين هدايت ، سخت در گمراهى شرك و كفر اعتقادى و جهل به اصول و فروع عملى بوديد .
« ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
در معناى اين آيه دو احتمال است :
اول آن كه اين آيه مَسوق است براى رد طايفهاى از عرب كه در روز نهم ذىحجه به جاى وقوف در عرفات ، در مشعر وقوف مىكردند و مىگفتند ما اهل حرم هستيم و عرفات خارج از حرم است ، پس ما در مشعر وقوف مىكنيم و وقت كوچ كردن مردم از عرفات ما از مشعر كوچ مىكنيم . يعنى از جانب شرق مشعر به جانب غرب آن . خداوند پس از ايجاب افاضه از عرفات در آيهء قبل ، با كلمهء
تفسير روان (فارسى) — صفحة 212
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢١٢