لغت و اعراب :
رمضان مصدر است يعنى شدت گرما ، و عَلَم است براى نهمين ماه از دوازده ماه قمرى معروف به ماه روزه . نزول فرود آمدن ، و اين ماده از باب افعال غالباً در فرود دفعى شىء ، و از باب تفعيل در فرود تدريجى آن استعمال مىشود . شهر رمضان مبتدا و الذى خبر آن است . هدى للناس و بيّنات هر دو حال است از قرآن . شهد الشهر يعنى « حضر فى مصره فى الشهر » . فعدّة به تقدير « فعليه عدّة » .
ولتكملوا به تقدير « ليسهل عليكم الأمر و لتكملوا » .
تفسير :
« شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ »
يعنى : ماه رمضان ماهى است كه اين قرآن در آن همانند تورات و انجيل در يك مرتبه فرود آمده . و اين بيان ، اشاره است به نزول دفعى آن در چندين مرحله ، زيرا طبق روايات اهل بيت وحى عليهم السلام مجموع اين كتاب كريم ، نخست از علم ازلى الهى بر قلم نازل گشته و آنگاه به وسيلهء جريان قلم بر صفحهء لوح ، نازل به لوح محفوظ شده و در اين مرحله در مرأى و منظر فرشتگان يا مقرّبان از آنها قرار گرفته ، سپس از لوح به صفحهء ذهن مصفّاى جبرئيل به وسيلهء خواندن لوح وارد گشته و از طريق او به پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله رسيده است .
و در كيفيت انتقال از جبرئيل به پيامبر دو راه تصوّر شده : اول آن كه جبرئيل در نخستينبار نزول به نزد محمّد صلى الله عليه و آله يا در يكى از نزولهاى اوليه همهء آن را به يك بار در قلبِ اوسع از ملكوت پيامبر فروخوانده و پيامبر همه را حفظ كرده و سپس در مدت 23 سال نبوت و رسالت ، هر نوبت كه جبرئيل نازل مىشده مقدارى از آن را كه به تناسب زمان و مكان بايد ابلاغ گردد براى پيامبر تعيين مىكرده است . دوم آن كه در مدت 23 سال در هر بار مقدارى از آن را بر قلب پيامبر مىخوانده تا به جامعه ابلاغ شود .
و به هر حال ، نزول قرآن از جانب پيامبر به جامعه ، تدريجى بوده است . و مراد از جامعه صفحات دلهاى مردم و اوراق نوشته شدهء مصاحف است . پس معلوم شد كه اين كتاب عظيم الهى را شش مرحله از نزول است ، سه مرحلهء اول نزول دفعى است و نوبت چهارم ذوجهتين است و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 195
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٩٥