لغت و اعراب :
تقلُّب : تحوّل و از سويى بهسويى گشتن . ولّى وجهَه عن الشىءِ : روى خود را از آن برگردانيد ، و الى الشىءِ : روى خود را بهسوى او كرد . شطر : جهت ، سوى .
تفسير :
« قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى السَّمَآءِ فَلَنُوَلّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا »
پيامبر اسلام پس از هجرت به مدينه و اقامهء نماز در آن به مدت هفده ماه بهسوى بيتالمقدس ، در آرزوى تغيير قبله و در انتظار آن بود كه از بيتالمقدس بهسوى كعبه تغيير جهت دهد ؛ و اين مطلب به لحاظ شرافت ذاتى كعبه و قدمت تاريخى آن نسبت به قدس ، و سابقهء تشريع نماز بهسوى آن به وسيلهء آدم و ابراهيم ، و سرزنش يهود كه پيامبر اسلام در نمازش پيروى از قبلهء ما دارد ، و بالأخره سابقهء وعدهء الهى بود . اين آيه در اينباره مىفرمايد :
به يقين ما تقلّب روى تو را در آسمان مىبينيم ، يعنى به هر سو گشتن صورتت و نگاهت در آن به گونهاى كه گويى در جستجوى امرى راجع به قبله هستى ؛ پس بىترديد ما تو را متوجه قبلهاى خواهيم كرد كه بدان راضى و خشنود هستى و آن را مىپسندى .
« فَوَلّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ »
يعنى : پس اينك روى خود را بهسوى مسجدالحرام كن . يعنى در حقيقت بهسوى خانهء خاصى بهنام كعبه كه در ميان آن مسجد است ، همانند صخرهاى كه در بيتالمقدس است .
« وَ حَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ »
يعنى : و تشريع اين حكم اختصاص به شخص تو يا به شهر مكه و يا به زمانى محدود ندارد ، بلكه شما مسلمين در هر جاى اين كرهء خاكى يا بيرون آن باشيد و در همهء ازمنهء تاريخِ سكونت در اين زمين ، بايد روى بهسوى آن كنيد ؛ يعنى در نماز و در هر عملى كه شرعاً مشروط به استقبال ( رو به قبلهكردن ) است .
« وَ إِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتبَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبّهِمْ وَ مَا اللَّهُبِغفِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ »
يعنى : و كسانى كه به آنان كتاب آسمانى ( تورات و انجيل ) داده شده - يهود و نصارا - حتماً مىدانند كه اين تغيير و تحويل ، تشريعى حق و ثابت از جانب پروردگارشان است ، زيرا در تورات و
تفسير روان (فارسى) — صفحة 156
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٥٦