كه در مقابل امم مختلف و انبوه اهل محشر قرار گيريد و براى كشف حال آنها عقايد و اعمال اسلامى شما مورد مقايسه با آنها شود ، شما گواه طبيعى و تكوينى صحت و فساد عقايد و اعمال آنها باشيد و تطابق با شما ملاك ايمان ، و تخالف با شما ملاك كفر آنها شود . و شما نيز چون با پيامبرتان مقايسه شديد عقايد و اعمال او گواه عقايد و اعمال شما گردد .
دوم آن كه مخاطب در اين آيه خصوص معصومين امّت و عدّهء ديگرى كه تالى تِلوِ آنها هستند ، و مراد از « وسط » ، متوسط و فاصلهء ميان دو چيز ؛ و مراد از « شاهد » ، گواه اصطلاحى ؛ و مراد از « ناس » ، اعم از مسلم و كافر است ، و حاصل آن كه خدا مىفرمايد : شما را در دنيا امتى متوسط و در فاصلهء ميان پيامبر و مردم جهان قرار داديم تا در موعد حساب و نياز به داورى ، شما گواه حال همهء جهانيان باشيد و ايمان و كفر و طاعت و فسق آنها به گواهى شما ثابت گردد - يعنى گواهى هر امامى دربارهء جهانيان عصر او - و پيامبر مرسل هم گواه شما در كمال ايمان و اعمال صالحه باشد . و معناى دوم مطابق با ظاهر كلمهء « وسط » و « شاهد » و مورد تأييد روايتهاى بسيارى از اهلبيت عليهم السلام است ، كه ائمه عليهم السلام « شُهداءُ دارِالفناء ، و شفعاءُ دار البقاء » هستند .
و معلوم باشد كه طبق معنايى كه ذكر شد ، يعنى حمل آيه به گواهى در روز قيامت ، اطلاق شهادت در هر دو مورد به لحاظ حال اداء است ؛ و اگر مراد از آيه دنيا باشد شهادتها به لحاظ تحمّل خواهند بود ؛ چنان كه در روايات تعبير « شُهداءُ دارِالفناء ، و شفعاءُ دارالبقاء » شده است . و كيفيت تحمل ائمهء معصومين عليهم السلام نسبت به موارد شهادت و عقايد و اعمال بندگان خدا در دنيا اينگونه است كه فرشتگان رقيب و عتيد ، در هر چند صباحى نوشتههاى خود را به آنها عرضه مىدارند ، آنها حفظ مىكنند تا در روز قيامت طبق آن صحايف ، شهادت دهند .
« وَ مَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِى كُنتَ عَلَيْهَآ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ »
خطاب به پيامبر است در بيان علت آن كه دستور يافت در سيزده سال اقامتِ در مكه و در حال مقابله و ستيزه با مشركان و دعوت آنها به اسلام ، بهسوى بيتالمقدس نماز گزارد ؛ و چون به مدينه هجرت نمود باز دستور يافت كه هفده ماه در حالى كه مقابل يهود و نصاراى مدينه بود بدان سوى نماز بخواند .
مىفرمايد : ما قبلهاى را كه در مكه بدان سوى بودى برايت تشريع نكرديم جز براى آنكه كسانى از مشركان را كه ايمان مىآورند و پيروى از فرستادهء ما مىكنند معلوم كنيم و آنها را از كسانى كه پس از اتمام حجت عقبگرد مىكنند - يعنى به بتپرستى برمىگردند - جدا كنيم ، و اين
تفسير روان (فارسى) — صفحة 154
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٥٤