يعنى : اى پيامبر بگو : جانب شرق كرهء زمين و جانب غرب آن - كه اين تعبير كنايه است و مراد ، هر نقطهاى از آن است - از آنِ خداست ، ملك حقيقى خدا و در حفظ او و در تحت تصرف و تدبير اوست و توجه به هيچ جانب و جهتى رجحان ذاتى ندارد و اگر رجحانى در توجهى هست معلول روابط اجتماعى و دينى و مصالح ساكنان آن است و علم به آن و تشريع حكمى بر طبق آن تحت ارادهء خداست ، روزى صلاح در توجه به بيتالمقدس و امروز در توجه به كعبه است ، و خدا برطبق آن حكم مىدهد و حكمش صراط مستقيم است و هر كس را بخواهد به آن راه راست هدايت مىكند .
وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهيدًا وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتي كُنْتَ عَلَيْها إِلّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ وَ إِنْ كانَتْ لَكَبيرَةً إِلّا عَلَى الَّذينَ هَدَى اللّهُ وَ ما كانَ اللّهُ لِيُضيعَ إيمانَكُمْ إِنَّ اللّهَ بِالنّاسِ لَرَءُوفٌ رَحيمٌ ( 143 )
لغت و اعراب :
اسلام ، دين ميان روى
كذلك اشاره به صراط مستقيم در آيهء قبل است . وسط : هر چيزى كه واقع ميان دو طرف است ، و به معناى معتدل ، نيكو و مصون از افراط و تفريط . مذكر و مؤنث و مفرد و جمع در آن يكسان است . و ان كانت لكبيرة ان مخفّفه از مثقّله است بقرينهء لام ، و تقدير آن « الشأن كانت القبلة » .
تفسير :
« وَ كَذَ لِكَ جَعَلْنكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا »
يعنى : و همان گونه كه به شما در باب قبله راه مستقيم عنايت كرديم ، شما را امت وسط قرار داديم تا شما گواهان بر مردم و رسول من گواه بر شما باشد . اين كلام را دو تفسير و دو معنا است :
اول آن كه مخاطب در آيه ، جميع مسلمين ؛ و معناى « وسط » ، معتدل و بهترين و مصون از افراط و تفريط ؛ و معناى « شاهد » ، گواه طبيعى و تكوينى ؛ و مراد از « ناس » ، غير مسلمين از اهل محشر است و حاصل آيه اين است : شما مسلمين را امّتى نيكو و بهتر قرار داديم تا در روز قيامت هنگامى