يعنى : و در ضمن بيان اعمال حج به مردم گفتيم : از مقام ابراهيم جايگاهى براى نماز خود اتّخاذ كنيد . يعنى نماز طواف را در پشت سر يا طرف راست يا چپ آن انجام دهيد . برخى گفتهاند كه مراد از مقام ، شهر مكه يا تمام حرم است ، پس قهراً « اتّخذوا مصلّى » اشاره به مسجدالحرام است . و در حديث آمده : خداوند سه عدد سنگ از بهشت فرو فرستاد ، يكى سنگ مقام ابراهيم ، يكى حجر موسى كه از آن دوازده چشمه جارى مىشد و ديگرى حجرالأسود .
سنگ مقام ، قريب نيم متر ارتفاع دارد كه ابراهيم روى آن مىايستاد و ديوار كعبه را بالا مىبرد ، و هر قدر ديوار بالا مىرفت سنگ نيز مرتفعتر مىشد . اين سنگ در عصر ابراهيم در نزديكى ديوار كعبه در همانجا كه روى آن مىايستاده ، بود و در زمان جاهليت به محلى كه الآن هست آورده شد و پس از ظهور اسلام ، پيامبر گرامى آن را به محل ابراهيمى نقل داد و خليفهء دوم در عصر خود به محل جاهليت منتقل نمود و ائمّهء ما عليهم السلام دستور دادند كه طبق همين اخير عمل شود .
و نيز معلوم باشد كه تنها نماز طواف است كه با مقام رابطه دارد و بايد در پشت سر يا اطراف آن انجام يابد ، و اما خود طواف ، به مقام مربوط نيست و آن بايد در بُعد خاصّى از كعبه انجام يابد و مقام هرجا باشد فرق نمىكند .
« وَ عَهِدْنَآ إِلَى إِبْرَ هِيمَ وَ إِسْمعِيلَ أَن طَهّرَا بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَ الْعكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ »
يعنى : و به ابراهيم و فرزندش اسماعيل سفارش كرديم و امر مؤكّد نموديم كه شما دو نفر خانهء مرا از كعبه تا انتهاى حرم براى طواف كنندگان و اقامت گزينان در مكّه و ملازمان و اعتكافكنندگان در مسجد و ركوع و سجدهكنندگان پاكيزه نماييد . يعنى پاكيزه از لوث وجود مشركين ، و حضور آن رِجزها و نَجَسها ، و وجود نحس بتها و اعمال پليد پرستيدن آنها ، و ركوع و سجود و قربانى در مقابل مجسّمهها ، و طواف نيمه عريان زنها به دور كعبهء مقدسه ، و ساير پليدىهاى معنوى و نجاسات ظاهرى و حسّى . و آن دو پيامبر تا حد ميسور عمل كردند و آنچه ابراهيم و اسماعيل نتوانستند پيامبر برگزيدهاى از نسل آنها انجام داد .
وَ إِذْ قالَ إِبْراهيمُ رَبِ اجْعَلْ هذا بَلَدًا آمِنًا وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ اْلآخِرِ قالَ وَ مَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَليلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلى عَذابِ النّارِ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ ( 126 )
تفسير روان (فارسى) — صفحة 139
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٣٩