اين فرد در مورد آن جرم تحقيق كرد تا تبرئه گردد و يا جرم ثابت شود . حالا چگونه بايد تحقيق نمود در فصل سوم ، مورد بحث قرار خواهد گرفت .
ولى بالأخره براى پيشگيرى از هرگونه خطر و براى حفظ نظام و نيز با تحفّظ بر اينكه مريب مورد اهانت نشود وظيفه عقلى و شرعى را بايد انجام داد ، شديداً بايد مراقبت نمود و فعاليتهاى تبليغاتى يا توطئههاى او را پيگيرى كرد .
چند نمونه از مدارك تاريخى و حديثى :
1 - در قضيه بنى ناجيه آمده كه اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود :
إنّى لا آخذ على التهمة و لا أعاقب على الظن و لا أقاتل إلّا من خالفني و ناصبني و أظهر العداوة لي ثم لست أقاتله حتى أدعوه و أعذر اليه . « 1 »
يعنى : من با صرف اتهام و بدون تحقيق ، كسى را مؤاخذه نمىكنم و با ظن و گمان ، كسى را كيفر نمىدهم و جنگ نمىكنم مگر با كسى كه با من مخالفت كرده و دائماً با من عداوت ورزد و عداوت خود را نيز اظهار نمايد باز هم با او نمىجنگم مگر اينكه حجت را بر او تمام كنم .
پس از اين فرمايش و پس از اينكه خرّيت بن راشد ( رئيس بنى ناجيه ) در جلسه علنى اعراض خود را از حضرت اعلان كرده و رفت و عبد اللَّه بن قُعَين دنبال سر او رفت و براى حضرت گزارش آورد و عرض كرد يا اميرالمؤمنين : فلم لا تأخذه الآن فتستوثق منه ؟
حضرت جواب داد : إنّا لو فعلنا هذا بكلّ من يتّهم من الناس ملأنا السجون منهم و لااراني يسعني الوثوب بالناس و الحبس لهم و عقوبتهم حتى يظهروا لي الخلاف . « 2 »
يعنى : يا اميرالمؤمنين چرا او را الآن دستگير نمىكنى تا از او تعهد محكمى بگيرى ؟ حضرت فرمود : اگر ما اين كار را با هر كسى كه متهم است بكنيم ، زندانها را پر خواهيم كرد و من نظرم اين نيست كه چنين مردمى را بگيرم و حبس كنم و كيفر دهم تا اظهار خلاف كرده و به خلاف خويش اقرار كنند .
ولى در عين حال اميرالمؤمنين عبد اللَّه بن قُعَين را به سراغ او فرستاد تا مراقب و مواظب خرّيت بن راشد باشد كه او چكار مىكند ، اميرالمؤمنين عليه السلام به عبد اللَّه چنين مىفرمايد :
أوطنوا فأقاموا أم جنّبوا فظعنوا ، يعنى : ببين در شهر و ديار خودشان هستند و يا از آن جا كوچ
هامش
( 1 ) - ابن ابى الحديد ، ج 3 ، ص 148 .
( 2 ) - ابن ابى الحديد ، ج 3 ، ص 129 .
از اين كلام استفاده مىشود كه گرفتن و زندانى كردن متهم اشكال شرعى ندارد فقط اشكال اجتماعى دارد .