قِيلَ يَلْزَمُ الْمُؤْمِنَ انْ يُحْسِنَ الظَّنَّ وَ لا يُسي ءُ الظَّنِّ في شَىءٍ يَجِدُ الَيْهِ سَبيلًا . « 1 »
يعنى : گفتهاند : براى مؤمن لازم است در هر موردى كه راهى براى حمل به صحّت پيدا مىكند ، حسن ظن داشته و سوء ظن ننمايد .
علّامه طباطبائى ( ره ) بيانى در تفسير اين آيات دارد كه آن را با رعايت اختصار جهت تكميل مطلب مىآوريم :
آيه لَوْلا اذْ سَمِعْتُمُوه . . . توبيخ است بر اينكه هنگامى كه قصّه را شنيدند چرا آن را رد نكرده و به شخص مورد اتّهام حسن ظن ننمودند ؟
و در آيهء ظَّنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بِانْفُسِهِمْ عبارت « الْمُؤْمِنوُنَ وَالْمُؤْمِناتُ » به جاى ضمير يعنى « ظَنَنْتُمْ بِاْنَفُسِكُمْ » ذكر شده است تا علت حكم را بيان كند ؛ زيرا صفت ايمان بالطبع مانع از ارتكاب فحشا و منكر قولى و يا فعلى است و به همين جهت ، كسى كه مؤمن است بايد دربارهء كسانى كه همچون خودش داراى ايمان هستند ، حسن ظن داشته و بدون علم و آگاهى كامل درباره آنان حرف بدى نزند ؛ زيرا همهء مؤمنان در داشتن ايمان و لوازم و آثار آن مانند يك نفس و يك فرد هستند .
پس معنى آيه چنين مىشود : چرا هنگامى كه افك و تهمت را شنيديد ، در مورد شخص مورد اتّهام حسن ظن نكرديد ؟ با اينكه همهء شما مؤمن و همانند نفس واحده و يك فرد هستيد ( و صفت ايمان در شما بايد مانع از گفتار و گمان سوء باشد چون مىدانيد كه شخص مورد اتهام مؤمن است و صفت ايمان در او مانع ارتكاب كار بد خواهد بود ) .
و آيهء . . . هذا افْكٌ مُبين اين مطلب را مىرساند كه : چرا نگفتيد اين افك و بهتان آشكارى است ؟ زيرا مُخبِر نسبت به مُفاد خبرش علم ندارد و وقتى كه مدّعى ، بيّنهاى براى اثبات ادّعاى خود نداشته باشد شرعاً محكوم به كذب است خواه در واقع حقيقت داشته باشد يا نه چنان كه خداوند تعالى مىفرمايد :
فَإِذْ لَمْ يَأْتوُا بِالشُّهَداءِ فَأولئِكَ عِنْدَاللَّهِ هُمُ الْكاذِبونَ . « 2 »
يعنى : اگر براى اثبات ادّعاى خويش شاهد نياورند ، پيش خدا از دروغگويان محسوب مىشوند .
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فيما افَضْتُمْ فيهِ عَذابٌ عَظيمٌ . « 3 »
يعنى : اگر فضل و رحمت پروردگار نبود به علّت اين گفتگوها كه در جريان افك داشتيد عذاب بزرگى به شما مىرسيد .
چون داستان را بدون تدبر و تفكر از همديگر گرفته و براى ديگرى نقل مىكرديد و
هامش
( 1 ) - تبيان ، ج 9 ، ص 350 .
( 2 ) - سورهء نور ( 24 ) : 13 .
( 3 ) - سورهء نور ( 24 ) : 14 .