به بيت المال تحويل داد .
در اين دو قضيّه اجمالًا سخنان مأمور ، مسموع واقع نشده و حمل بر صحّت نشده است بلكه آن را گرفته و ضميمهء بيت المال نمودهاند هرچند كه احتمال مىرود مأمور را تكذيب نكرده باشند ولى چون هديه گرفتن براى مسؤول حكومتى روا نيست آن را به نفع بيت المال ضبط كردهاند امّا اين احتمال در حديث اوّلى درست نيست بلكه ظاهر حديث اين است كه حضرت قول شخص را صحيح ندانسته و او را مؤاخذه كرده است ، به هر حال در اين دو حديث ، اجمالًا به سوء ظنّ ترتيب اثر داده شده است .
بهطور كلى در مورد مأموران و مسؤولين حكومت اسلامى به حسن ظنّ قناعت نشده بلكه دستور نصب عيون و بازرس براى آنها صادر كردهاند :
11 - ثُمَّ تَفَقَّدْ اعْمالَهُمْ وَ ابْعَثِ الْعُيُونَ مِنْ اهْلِ الصِّدق وَالْوَفاءِ . « 1 »
يعنى : سپس كارهاى آنها را زير نظر گرفته و از اشخاص مورد اعتماد خود براى آنها مراقبى بگمار .
همچنين درباره استخدام كارمند حكومت فرمودهاند :
12 - فَاسْتَعْمِلْهُمْ اخْتِباراً وَ لا تُوَلِّهِمْ مُحاباةً وَ اثَرَةً فَإِنَّهُما جِماعٌ مِنْ شُعَبِ الْجَوْرِ وَ الْخِيانَةِ . « 2 »
يعنى : پس از دقت و آزمايش كامل دربارهء اشخاص مورد نظرت ، آنها را استخدام كن ، مبادا آنها را به ميل خود و به منظور كمك به آنها و سرخود به كار بگمارى كه در اين كار ستم و خيانت جمع مىشوند .
13 - رسول خدا اهل ريب را تبعيد فرمودند .
14 - وقتى نجاشى شاعر با ابو سَمّال در خانهء ابو سَمّال در روز ماه رمضان شراب خوردند و هنگام عصر كه كاملًا از شراب سرمست بودند صدايشان بلند شد . همسايهء ابو سَمّال جريان را به اطلاع حضرت على عليه السلام رسانيد و حضرت مأمور فرستاده ، خانه را محاصره كردند ، ابو سَمّال فرار كرد ولى نجاشى گرفتار شده و تازيانه خورد . « 3 »
15 - جاؤُا الى عَليٍّ عليه السلام مَنِ اتُّهِمَ بِأَنَّهُ مِنَ الْخَوارِجِ فَحَبَسَه . « 4 »
يعنى : كسى را كه متهم بود از خوارج است پيش اميرالمؤمنين عليه السلام آوردند و آن حضرت او را زندانى كرد .
16 - مسأله عريف و بنيانگذارى آن به وسيلهء شخص رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ، يكى از مواردى است كه عملًا بر خلاف حسن ظنّ و حمل بر صحّت بنا شده است . « 5 »
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه نامه 53 ( عهدنامه مالك اشتر ) : در صفحات پيشين در اين باره بحث شده است .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - ابن ابى الحديد ، ج 4 ، ص 88 .
( 4 ) - تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 66 .
( 5 ) - همين كتاب ، ص 67 .