26 - وَ لا يَغْلِبَنَّ عَلَيْكَ سوُءُ الظَّنِّ فَإِنَّهُ لا يَدَعُ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ صَديقِكَ صَفْحاً وَ قالَ : لا يَعْدِمُكَ مِنْ شَفيقٍ سُوءُ ظَنٍّ . « 1 »
يعنى : سوء ظنّ هرگز بر تو غلبه نكند ؛ زيرا آن در ميان تو و دوستت جاى كوچكترين عفو و گذشتى باقى نمىگذارد و فرمود : سوء ظنّ دوست دلسوزت را از دست تو نگيرد .
27 - ابَى اللَّهُ انْ يُظَنَّ بِالْمُؤْمِنِ الّا خَيْراً . « 2 »
يعنى : خدا دربارهء مؤمن جز حسن ظنّ چيز ديگرى را نمىپذيرد .
28 - شَرُّالنّاسِ الظّانُّونَ وَ شَرُّ الظّانّينَ المُتَجَسِّسُونَ . « 3 »
بدترين مردم ، افراد بدگمان و بدترين بدگمانان ، جستجوگران عيوب و نقاط ضعف مردم هستند .
29 - وَ لا يَغْلِبَنَّ عَلَيْكَ سُوءُ الظَّنِّ فَإِنَّهُ لايَدَعُ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ خَليلِكَ مَلْجَاً قَدْ يُقالُ : سُوءُ الظَّنِّ مِنَ الْحَزْمِ . « 4 »
يعنى : هرگز سوء ظن بر تو غلبه نكند ؛ زيرا ميان تو و دوستت دست آويزى براى آشتى باقى نمىگذارد ؛ گرچه گفتهاند سوء ظنّ از دورانديشى است .
احاديث ديگرى هم در مورد نهى از اتّهام مؤمن وارد شده است . در « اقرب الموارد » آمده :
الْوَهْمُ ما يَقَعُ فِي الْقَلْبِ مِنَ الْخاطِرِ اوْ مَرْجُوح طَرَفي التَّرَدُّدِ وَ الْجَمْعُ اوْهامٌ . وَ تَوَهَّمَ ايْ ظَنَّ وَ اتّهمه بِكَذا اي ادْخَلَ عَلَيْهِ التُّهْمَةَ وَ ظَنَّهُ بِهِ . « 5 »
« پس شايد مراد از اتّهام مؤمن اين باشد كه چيزهايى كه باعث عيب و نقص او مىشود و در او نيست دربارهء وى گفته شود . و محتمل است كه مراد ، سوء ظنّ دربارهء او باشد ، به هر حال چون اين احاديث شامل سوء ظنّ نيز مىشود و يا محتمل است كه شامل شوند پس نقل آنها در اين مقام خالى از فايده نخواهد بود . »
1 - عَنْ ابى عَبْداللَّه عليه السلام قال : اذا اتَّهَمَ الْمُؤْمِنُ اخاهُ انْماثَ الايمانُ فى قلْبِهِ كَما يَنْماثُ الْمِلْحُ فِى الْماءِ . « 6 »
يعنى : هركس برادر دينى خود را در معرض تهمت قرار دهد همچنانكه نمك در آب حل مىشود ايمان در قلبش حل و زائل مىشود .
هامش
( 1 ) - مستدرك ، ج 2 ، ص 110 .
( 2 ) - همان .
( 3 ) - همان ، ص 111 .
( 4 ) - كنزالعمال ، ج 21 ، ص 121 .
( 5 ) - رك : اقرب الموارد ؛ وهم ، عبارت است از چيزى مانند خطورات ذهنى و طرف مرجوح از دو طرف ترديد كه به دل انسان مىنشيند و جمع آن اوهام است . فعل « تَوَهَّمَ » به معنى « گمان كرد » يا « او را به فلان كار متّهم نمود » يا « به او تهمت زد » به كار رفته است .
( 6 ) - بحار ، ج 75 ، ص 198 ؛ وسائل ، ج 8 ، ص 614 ؛ قصارالجمل ، ج 1 ، ص 81 ؛ كشف الريبة ، ص 293 ؛ كافى ، ج 2 ، ص 361 ؛ مرآة العقول ، ط جديد ، ج 11 ، ص 13 .