يعنى : از دشمنت اجتناب كن و از دوستت برحذرباش مگر اينكه امين باشد و امين كسى است كه از خدا بترسد و با شخص فاجر مصاحبت نكن و او را از اسرار خود آگاه نساز و به امانتهاى خود امين قرار نده و در كارهايت با اشخاصى كه از خدا مىترسند مشورت كن .
8 - ابْذِلْ لِصَديقِكَ كُلَّ الْمَوَدَةِ وَ لا تَبْذِلْ لَهُ كُلَّ الطُّمَأْنينَةِ وَ اعْطِهِ كُلَّ الْمُواساةِ وَ لا تُقُصِّ إلَيْهِ بِكُلِّ الْأسْرارِ . « 1 »
يعنى : به دوست خود محبّت كامل داشته باش ولى به او اطمينان كامل نكن و با تمام توانايى به او يارى برسان ولى همهء اسرار خود را پيش او بر ملا نكن .
9 - الْحازِمُ يَقْظانٌ . « 2 »
يعنى : شخص محتاط همواره بيدار و آگاه است .
10 - عَلَيْكَ بِسُوءِ الظَّنِّ فَإِنْ اصابَ فَالْحَزْمُ وَ الّا فَالسَّلامَةُ . « 3 »
يعنى : همواره در كارها سوء ظنّ داشته باش كه اگر ظنّ تو درست درآمد پس دورانديشى كردهاى و گرنه سلامت ماندهاى .
11 - النَّصيحَةُ الْحَذَرُ . « 4 »
يعنى : نصيحت و خيرخواهى عبارت است از احتياط كردن ( يعنى خيرخواهى براى شخص يا اجتماع عبارت از آن است كه در امور خود با احتياط برخورد كند ) .
12 - الْعاقِلُ لايَنْخَدِعُ . « 5 »
يعنى : شخص عاقل فريب نمىخورد ( مشكل است كسى او را گول زده و غافلگير كند ) .
13 - الْغِرّةُ الْجَهالَةُ . « 6 »
يعنى : غفلت ( گول خوردن و تطميع شدن ) از نادانى و جهالت است .
14 - ما احْسَنَ حُسْنُ الظَّنِّ الّا انَّ فيهِ الْعَجْزَ وَ ما اقْبَحَ سوُءُ الظَّنِّ الّا انَّ فيهِ السَّلامَةَ . « 7 »
يعنى : چقدر خوب است حسن ظنّ ، امّا توأم با ناتوانى است و چه بد است سوء ظنّ ، ولى همراه با سلامتى است .
15 - در سؤال اميرالمؤمنين عليه السلام از امام حسن عليه السلام چنين نقل شده است :
هامش
( 1 ) - بحار ، ج 74 ، ص 165 ؛ غررالحكم ، ج 2 ، ص 223 ؛ دستورمعالم الحكم ، ص 70 ؛ بهجة المجالس ، تأليف ابن عبد البر ، ج 1 ، ص 685 ؛ محاسن بيهقى ، ج 2 ، ص 386 .
( 2 ) - دستور معالم الحكم ، ص 70 .
( 3 ) - قصارالجمل ، ج 2 ، ص 112 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 20 ، ص 500 .
( 4 ) - غررالحكم ، ج 1 ، ص 26 .
( 5 ) - همان ، ص 18 .
( 6 ) - همان ، ص 11 .
( 7 ) - ابن ابى الحديد ، ج 20 ، ص 294 ، رقم 359 .